37 yıllık devasa toprak deneyi
Bilim insanlarının 37 yıl önce başlattığı sıra dışı deney, aradan geçen onlarca yılın ardından dikkat çekici bir sonuç verdi. ABD'nin Massachusetts eyaletindeki Harvard Forest'ta yürütülen çalışmada, ormandaki belirli alanlar kablolar aracılığıyla yıllar boyunca çevredeki normal sıcaklığın 5 derece üzerinde tutuldu. Deney süresince toprakta yaşanan değişimler yakından izlenirken, elde edilen bulgular bilim dünyasında şaşkınlık yarattı.
Toprak altı ısıtma sistemi
Araştırmacılar, toprağın yaklaşık 10 santimetre altına yerleştirdikleri ısıtma kabloları sayesinde sıcaklığı kontrollü şekilde yükseltti. Isıtılmayan alanlar ise karşılaştırma amacıyla takip edildi. 37 yılın sonunda bilim insanları, daha önce ısınmanın etkisiyle parçalanmaya karşı dirençli olduğu düşünülen topraktaki kalıcı karbon formlarının da çözülmeye başladığını belirledi.
Karbon salınımı ve iklim riski
Bu süreç, toprakta depolanan karbonun karbondioksit olarak atmosfere salınması anlamına geliyor. Uzmanlara göre, sıcaklıkların yükselmesi toprağın karbon depolama kapasitesini azaltarak atmosferdeki CO2 miktarının daha da artmasına neden olabilir. Bu durum, küresel ısınmayı güçlendiren yeni bir geri besleme döngüsü riski oluşturuyor.
Kıyı kumlarını sabitleme çabası kontrolden çıktı
Doğaya yapılan müdahalelerin beklenmedik sonuçlarına bir diğer örnek ise kıyılarda yaşandı. 1910 yılında Oregon'daki Coos Körfezi yakınlarında, rüzgarla taşınan kumları sabitlemek amacıyla Ammophila arenaria adlı Avrupa sahil otu dikildi. Ancak bitki, bölgedeki ekosistemi tahmin edilenden çok daha büyük bir hızla değiştirdi.
Bitki örtüsü hızla yayıldı
1939 yılında bölgedeki kum alanlarının yaklaşık yüzde 20'si bitki örtüsüyle kaplıyken, yaklaşık 50 yıl sonra bu oran yüzde 80'in üzerine çıktı. Avrupa sahil otu, kuma gömülmeye dayanıklı yapısı ve yer altında hızla yayılan kökleri sayesinde açık kum alanlarını adeta ele geçirdi. Fırtınalar sırasında kopan kök parçalarının taşınması ise bitkinin yeni bölgelere tutunmasını kolaylaştırdı.
Doğal yaşam alanları tehdit altında
Bitkinin kumları sabitlemesiyle birlikte bölgedeki doğal kum hareketleri azaldı. Sürekli hareket eden açık kum alanlarına uyum sağlamış olan yerli bitki ve hayvan türleri, bu değişim nedeniyle büyük tehlike altına girdi. Uzmanlar, istilacı hale gelen bu bitkiyi temizlemek için Oregon kıyılarında mekanik ve kimyasal yöntemlerle yoğun bir mücadele programı yürütüyor. Amaç, kıyıların doğal hareketliliğini yeniden kazandırmak ve hassas türleri korumak.
(Kaynak: Sabah)
