İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) öncülüğündeki uluslararası çalışma, fizik ve kozmoloji alanında dünyanın en saygın hakemli dergilerinden biri olan Physical Review D'de yayımlandı. Yükseköğretim Kurulundan yapılan açıklamaya göre, İTÜ Fizik Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Özgür Akarsu liderliğinde yürütülen çalışmada, karanlık enerjinin evrenin ilk dönemlerinde negatif değere sahipken yaklaşık 9,5 milyar yıl önce pozitif değere geçmiş olabileceği ortaya konuldu.
Karanlık Enerjinin Gizemli Değişimi
Evrenin toplam enerji içeriğinin yaklaşık yüzde 70'ini oluşturduğu tahmin edilen karanlık enerjinin, standart kozmoloji modelinde zaman içinde değişmeden kaldığı kabul ediliyordu. Ancak evrenin en büyük üç boyutlu haritasını oluşturan Karanlık Enerji Spektroskopik Aracı (DESI) tarafından elde edilen veriler, karanlık enerjinin zamanla değişmiş olabileceğine dair güçlü işaretler veriyor. Bu kapsamda İTÜ öncülüğündeki uluslararası araştırma ekibi, evrenin genişlemesine ilişkin devrim niteliğinde yeni bir model geliştirdi.
Einstein'ın Kuramına Alternatif Yaklaşım
İTÜ öncülüğündeki ekip, Einstein'ın genel görelilik kuramına alternatif bir kütleçekim teorisinin daha önce göz ardı edilen matematiksel çözümünü detaylıca inceledi. Araştırmacılar, karanlık enerjinin negatif değerden pozitif değere geçişinin, teoriye sonradan eklenen bir varsayımdan ziyade teorinin kendi doğal yapısından kaynaklanabildiğini kanıtladı.
Evrenin Geleceğine İlişkin Hesaplamalar Değişebilir
Söz konusu araştırma, evren genişlemeye devam ederken genişleme hızındaki artışın durmuş olabileceğine işaret ediyor. Bu önemli ihtimalin gözlemlerle doğrulanması durumunda, evrenin geleceğine ilişkin mevcut bilimsel hesaplamaların yeniden değerlendirilmesi gerekebilir. Yeni modelin genişletilmiş biçimi, erken evrene ilişkin verilerle uyumlu kalırken günümüzde doğrudan ölçülen daha yüksek genişleme hızı değerlerini de açıklayabiliyor.
Uluslararası İş Birliği ve Gelecek Hedefleri
Araştırma, Prof. Dr. Akarsu'nun İTÜ'deki araştırma grubundan doktora sonrası araştırmacı Dr. N. Merve Uzun, İTÜ'de doktora öğrencisi olan Gebze Teknik Üniversitesi Araştırma Görevlisi Bilal Bulduk ile Doğuş Üniversitesinden Prof. Dr. Nihan Katırcı ve Japonya'daki Kyoto Üniversitesi Yukawa Teorik Fizik Enstitüsünden Prof. Dr. Antonio De Felice'nin katılımıyla gerçekleştirildi. Çalışmada, yeni modelin Güneş sistemindeki hassas kütleçekim testleriyle uyumlu kalabildiği ve evrenin genişlemesine ilişkin gözlemlerle sınanabilecek öngörüler sunduğu belirlendi.
DESI Verileriyle Sınanacak
Araştırmacılar, geliştirdikleri modeli 47 milyondan fazla galaksi ve kuasarı gözlemleyen DESI'nin kapsamlı verileriyle karşılaştırmayı hedefliyor. Mart 2025'te açıklanan DESI sonuçları, karanlık enerjinin zamanla değişebileceğine ilişkin bulguları güçlendirse de henüz kesin bir keşif düzeyine ulaşmamıştı. İTÜ ekibinin çalışması ise bu sonuçlardan aylar önce, Ekim 2024'te bilimsel değerlendirmeye sunulmuştu.
'Alternatif Bir Yol Belirledik'
Açıklamada görüşlerine yer verilen Prof. Dr. Akarsu, uzun süredir karanlık enerjinin işaret değiştirebileceği bir senaryo üzerinde çalıştıklarını belirterek, 'Bu senaryo, DESI'nin verileri gibi gözlemsel veriler karşısında dikkat çekici biçimde sağlamlığını korudu. Açıkta kalan soru, bu davranışı hangi fiziksel mekanizmanın ortaya çıkarabileceğiydi' ifadelerini kullandı. Akarsu, araştırmanın bir sonraki adımına ilişkin ise, 'Mevcut bir kuram içerisinde evrenin izleyebileceği alternatif bir yol belirledik. Bir sonraki adım, bu modeli tüm gözlemsel veriler ışığında titizlikle sınamaktır. İlk sonuçlar umut verici görünüyor ve özellikle bunun Hubble gerilimi hakkında bize neler söyleyebileceğiyle yakından ilgileniyoruz' değerlendirmesinde bulundu.
(Kaynak ve Görsel: A Haber)
