Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelensky, ABD’nin Ukrayna’ya doğu Donetsk bölgesinin belirli kesimlerinden çekilmesini ve bu bölgelerde “özel ekonomik bölge” niteliğinde yeni bir yapı oluşturulmasını önerdiğini açıkladı. Zelensky, barış planı görüşmelerinde toprak meselesi ve Zaporijya Nükleer Santrali’nin kontrolünün hâlâ çözüme kavuşmamış başlıca maddeler olduğunu belirtti.
Barış Planı Görüşmelerinde Çıkmaz Başlıklar
Gazetecilere verdiği kapsamlı brifingde Zelensky, ABD’nin çatışmanın hızlı biçimde sona ermesini istediğini ancak müzakerelerin karmaşık doğasının süreci zorlaştırdığını ifade etti. Ukrayna’nın Washington’a güncellenmiş 20 maddelik bir barış planı taslağı sunduğunu; güvenlik garantilerine ve ülkenin yeniden inşasına ilişkin ek belgelerin de paylaşıldığını açıkladı.
Zelensky, haftalardır ABD, Rusya, Ukrayna ve Avrupa ülkeleri arasında çeşitli barış planlarının hazırlandığı ve revize edildiği yoğun diplomatik temasların sürdüğünü söyledi. “Son aşama en zor olanı” diyen Ukrayna lideri, görüşmelerin birçok nedenle sekteye uğrayabileceğini vurguladı.
Donetsk Üzerine Öneriler ve Ukrayna’nın Tutumu
Rusya, doğu Donetsk bölgesinin elinde tuttuğu yaklaşık yüzde 30’luk kısmının Ukrayna tarafından terk edilmesini talep ediyor. Kiev ise hem toprak bütünlüğü gerekçesiyle hem de bu durumun Moskova’ya gelecekteki saldırılar için zemin hazırlayabileceği endişesiyle bu öneriyi reddediyor.
Zelensky, ABD’nin üzerinde çalıştığı çözümün Ukrayna güçlerinin Donetsk’in bazı bölgelerinden çekilmesini, Rus güçlerinin ise ilerlememe taahhüdü vermesini öngördüğünü aktardı. Bu bölgelerin “özel ekonomik” veya “askersizleştirilmiş” statüde değerlendirilmesinin gündemde olduğunu söyledi. Ancak Kiev’in tek taraflı geri çekilmesini adil bulmadığını belirten Zelensky, Rusya’nın da aynı mesafede geri çekilmesi gerektiğini vurguladı.
“Rusya’nın sızmasını veya ilerlemesini ne engelleyecek?” sorusunu yönelten Zelensky, bu planın Ukrayna için ciddi endişeler barındırdığını ve teklifin kabul edilmeyebileceğini dile getirdi. Yine de Ukrayna halkına seçenek sunmak adına seçim ya da referandum olasılığını dışlamadığını ifade etti.
Cephedeki Durum ve Zaporijya Nükleer Santrali
Zelensky, sahadaki askeri gelişmelerin müzakere sürecine doğrudan etki ettiğini belirterek, ordunun savunma kapasitesinin gelecekteki anlaşmaların çerçevesini şekillendirdiğini söyledi.
Zaporijya Nükleer Santrali’nin kontrolü de görüşmelerdeki kritik konulardan biri olmaya devam ediyor. Avrupa’nın en büyük enerji santrali olan tesis, Mart 2022’den bu yana Rus güçlerinin kontrolünde bulunuyor. Zelensky, olası bir çözümde Rus birliklerinin çekilmesi ve santralin yönetiminin Kiev tarafından Amerikalılarla paylaşılmasının değerlendirilebileceğini ifade etti; ancak Moskova’nın bu öneriye sıcak bakıp bakmayacağının belirsiz olduğunu kabul etti.
ABD’nin Rolü ve Güvenlik Garantileri
ABD Başkanı Donald Trump’ın çatışmanın karmaşıklığından duyduğu memnuniyetsizlik dikkat çekerken, Kiev ve müttefikleri Washington’ın ilerleyen dönemde Rusya ağırlıklı bir çözüm dayatmasından endişe ediyor. Zelensky, ABD’nin savaşı daha hızlı bitirmek istediğini ancak bir takvim dayatmadığını belirtti.
Ukrayna, yoğun hava saldırıları nedeniyle acil bir ateşkes talep ederken, Rusya’nın ateşkesi kullanarak cephede küçük ancak istikrarlı kazanımlarını sürdürmesinden kaygı duyuluyor. Zelensky, Amerikalı yetkililerin bu konuda artık Moskova ile benzer değerlendirmelerde bulunduğunu ifade etti.
ABD’nin Kiev’e güvenlik garantileri sunup sunmayacağı da önemli tartışma başlıklarından biri. Zelensky, Washington’dan bir taslak metin aldıklarını ancak bu teklifin Ukrayna’nın güvenlik kaygılarını tam olarak gidermediğini söyledi. ABD’nin Ukrayna’nın NATO üyeliğine karşı olduğunu açıkça dile getirdiğini de ekledi.
Moskova’nın Açıklamaları ve Diplomatik Dengeler
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Trump’ın barış çabalarını övdü ve Kremlin’de yapılan üst düzey görüşmelerin iki taraf arasındaki bazı “yanlış anlamaları ortadan kaldırdığını” savundu. Lavrov ayrıca Ukrayna’ya yabancı güçlerin konuşlandırılmasını içeren güvenlik garantilerinin kabul edilemez olduğunu söyledi.
Moskova, geçtiğimiz aylarda ABD’ye kolektif güvenlik düzenlemeleri konusunda ek öneriler sunduğunu ve NATO veya AB ülkelerine saldırmamak için yasal güvence vermeye hazır olduğunu dile getirdi. Ancak daha önceki ateşkes ve uzlaşma ihlalleri nedeniyle Ukrayna ve Avrupa tarafı bu vaatlere temkinli yaklaşıyor.
Müzakere Sürecinde Belirsizlik Sürüyor
Zelensky, ABD’nin Ukrayna’ya verdiği askeri destek ve istihbarat paylaşımının bir gün sona erebileceğini kabul ederek, ülkenin temkinli olması gerektiğini ifade etti. “ABD’nin Rusya ile hangi anlaşmaları yaptığını bilmiyoruz; zaman içinde göreceğiz” diyen Ukrayna lideri, görüşmelerin geleceğine ilişkin belirsizliğe dikkat çekti.
Son olarak Zelensky, sürecin gidişatının net olmadığını belirterek, “Yarın ne olacağını kimse bilmiyor… Bu görüşmelerin nasıl sonuçlanacağını bilmiyoruz” ifadelerini kullandı.
Kaynak: BBC
