GJ 3090 b, Dünya'dan 73 ışık yılı uzaklıkta yer alan ve son derece ilginç bir yörüngeye sahip olan bir ötegezegen olarak tanımlanıyor. İlk kez 2022 yılında keşfedilen bu gezegen, yeni ölçümlerle birlikte daha da dikkat çekici bir hale geldi. GJ 3090 b, kendi yıldızının dönüş yönünün tersine hareket ediyor. Genellikle gezegenlerin, bulundukları yıldızlarla aynı yönde hareket etmesi beklenir; çünkü her ikisi de aynı gaz ve toz bulutundan oluşmaktadır. Ancak GJ 3090 b, bu genel kurala uymayan bir örnek teşkil ediyor.
Bu gezegenin ters yöne hareket etmesine neden olabilecek büyük bir gezegen ya da başka bir yıldızın sistemde bulunmaması, durumu daha da ilginç kılıyor. GJ 3090 b, Dünya'nın yaklaşık 4,5 katı kütleye sahip bir alt-Neptün olarak sınıflandırılıyor. Gezegenin izlediği yörünge ile yıldızının dönüş yönü arasındaki açı 136 derece olarak ölçüldü. Bu durum, GJ 3090 b'nin yalnızca biraz eğik bir yörüngede olmadığını, aynı zamanda yıldızının dönüş yönünün tersine hareket ettiğini ortaya koyuyor. Astronomide bu tür yörüngelere retrograd yörünge denilmektedir.
GJ 3090 b'nin Yörüngesi Nasıl Belirlendi?
GJ 3090 b'nin sıra dışı yörüngesi, Şili'deki 3,6 metrelik ESO teleskobunda bulunan NIRPS ve HARPS cihazlarıyla tespit edilmiştir. Araştırmacılar, gezegen yıldızının önünden geçerken yıldız ışığında meydana gelen çok küçük değişimleri inceledi. Bu değişimler, gezegenin yıldızın dönüşüne göre hangi yönde hareket ettiğini belirlemekte önemli bir rol oynamaktadır. Böylece GJ 3090 b'nin yörüngesinin yönü, ilk kez bu kadar net bir biçimde belirlenmiş oldu. Ayrıca, GJ 3090 b, NIRPS ile tespit edilen ters yörüngeli ilk kızıl cüce gezegen olarak kayıtlara geçmiştir.
GJ 3090 b'nin Ters Yönde Dönmesinin Olası Nedenleri Neler?
GJ 3090 b'nin ters yönde hareket etmesi, genellikle büyük bir gezegenin veya yıldızın kütleçekimi ile açıklanabilmektedir. Bu tür bir cisim, zaman içerisinde gezegenin hareket yolunu değiştirebilir. Ancak GJ 3090 b'nin sisteminde bilinen böyle bir cisim bulunmamaktadır. Bu nedenle araştırmacılar, gezegenin sonradan yön değiştirmek yerine, başından beri farklı bir ortamda oluşmuş olabileceğini düşünmektedir. Cenevre Üniversitesi ekibinin üzerinde durduğu ihtimallerden biri, yıldızın geçmişinde ters yönde hareket eden ikinci bir gaz ve toz diskinin bulunmasıdır. Eğer GJ 3090 b bu diskin içinde oluştuysa, gezegenin neden yıldızına ters yönde hareket ettiği de açıklanabilir.
GJ 3090 b'nin Geleceği ve Bilimsel Önemi
GJ 3090 b'nin hikâyesi henüz kesinleşmiş değildir. Ancak bu gezegen, bir gezegen sisteminin mevcut durumunu anlamak için yalnızca yıldızına ve gezegenlerine bakmanın yeterli olmayabileceğini bir kez daha gözler önüne sermektedir. GJ 3090 b'nin yörüngesi ve hareket yönü, astronomideki birçok sorunun yanıtını bulmak için yeni kapılar açabilir ve gezegen oluşumu ile ilgili daha derinlemesine bilgi edinilmesine katkı sağlayabilir.
