Dışarıdan bakıldığında sarsılmaz bir kaya kütlesi gibi görünen Himalayalar’ın altında, Dünya’nın kabuk yapısına dair bildiklerimizi değiştirebilecek sarsıcı bir süreç yaşanıyor.
Çevre ve bilim platformu Ecoticias’ta yer alan habere göre, bilim insanları bölgedeki hareketliliğin yalnızca dağların yavaşça yükselmesinden ibaret olmadığını, gözlerimizin önünde ikiye ayrılan bir kıta gerçeğiyle karşı karşıya olabileceğimizi belirtiyor.
Hint Levhasının Yükselişi ve Ayrılması Neden Önemli?
Yaklaşık 60 milyon yıl önce o dönem bir ada olan Hindistan’ın Avrasya levhasıyla çarpışması sonucu oluşan Himalayalar, bugün de ağır çekim bir film gibi milimetre milimetre yükselmeye devam ediyor.
Ancak jeologların asıl odaklandığı soru, bu yükselişi tetikleyen Hint levhasının yer altında tam olarak nereye gittiği. On yıllardır bilim dünyasında iki temel görüş hakimdi: Levhanın tıpkı bir kanepenin altına itilen halı gibi Tibet’in altına yatay olarak kaydığı teorisi, levhanın en yoğun kısmının doğrudan Dünya’nın mantosuna doğru battığı görüşü.
Yeni Araştırmalar Ne Göstermekte?
Son araştırmalar ise her iki teoriden farklı, çok daha çarpıcı bir tabloyu gözler önüne serdi. Bulgulara göre Hint levhası tek parça halinde hareket etmiyor; aksine iki katmana ayrılıyor.
Daha hafif olan üst katman Tibet’in altına doğru kaymayı sürdürürken, ağır olan alt katman koparak (delaminasyon) mantoya doğru batıyor. Araştırmacılar ayrıca, levhanın bir bölümünün bütünlüğünü koruyarak koptuğu dikey bir fay hattı, yani gerçek bir "levha yırtılması" tespit etti.
Bu Teoriyi Destekleyen Kanıtlar Nelerdir?
Bilim insanları, Asya kıtasının altındaki bu bölünme teorisini üç ana veri kaynağına dayandırıyor: Tibet’teki sıcak su kaynakları, sismik dalga analizleri ve levhanın jeolojik geçmişi. Tibet’te yürütülen keşif gezisinde yaklaşık 200 doğal sıcak su kaynağı incelendi. Kaynakların bazılarında yalnızca Dünya’nın mantosundan yüzeye çıkabilen helyum-3 izotopuna rastlandı.
Bu bulgu, levhanın yırtıldığı ve mantoya kapı aralanan noktaların haritasını çıkardı. Yüzlerce sismik istasyondan toplanan veriler, yer altında birbirinden ayrılmış dev "blokların" varlığını doğrulayarak levhanın alt tabakasındaki bölünmeyi kanıtladı. Çarpışma öncesinde farklı kalınlıklara sahip olan Hint levhası, Avrasya ile temas ettiğinde düzensiz gerilimlere ve yırtılmalara yol açtı.
Deprem Tehlikesi ve Gelecek Senaryoları
Bir kıtanın bölünmesi fikri bilim kurgu senaryolarını andırsa da olası jeolojik sonuçları son derece gerçek. Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Lehigh Üniversitesi’nden sismolog Anne Meltzer, bu keşfin küresel deprem risklerini anlamak açısından hayati önem taşıdığını vurguladı.
Meltzer, "Dünya üzerindeki neredeyse her kara kütlesi, Himalayalardakine benzer bir dizi çarpışma sonucunda oluştu. Bu nedenle kıtaların nasıl çarpıştığını anlamak, yalnızca günümüz yeryüzü şekillerine değil, aynı zamanda kadim kıtasal çarpışma hatları boyunca meydana gelebilecek deprem tehlikelerine de ışık tutuyor" dedi. Bilim insanlarının elinde yer altındaki bu yırtılmanın doğrudan depremleri tetiklediğine dair henüz kesin bir kanıt bulunmasa da, yer kabuğunun derinliklerindeki bu devasa çalkantının yüzeyde ciddi etkiler yarattığına dair işaretler giderek güçleniyor.
www.sozcu.com.tr internet sitesinde yayınlanan yazı, haber ve fotoğrafların her türlü telif hakkı Mega Ajans ve Rek. Tic. A.Ş'ye aittir. İzin alınmadan, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez.
