ABD Başkanı Donald Trump tarafından hazırlanan ve Ukrayna’nın geleceğini yakından ilgilendiren 28 maddelik barış planının ayrıntıları netleşti. Plan, Kiev yönetiminin Doğu Ukrayna’dan vazgeçmesini, askeri kapasitesini 600 bin personele düşürmesini ve NATO üyeliği hedefini tamamen bırakmasını şart koşuyor. Bu çerçevede Washington, Ukrayna ile Rusya arasında kapsamlı bir barış sürecinin, ancak Kiev’in Donbas üzerindeki hak iddiasından feragat etmesi ve ordusunu küçültmesiyle mümkün olabileceğini savunuyor.
Geçmişte benzer önerileri reddeden Kiev’in, savaşın geldiği nokta nedeniyle bu kez daha açık bir tutum sergilediği görülüyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelensky, planı tamamen dışlamazken ABD’nin sunduğu metni bir “vizyon” olarak nitelendirdi ve ülkesinin “kırmızı çizgilerini koruyarak” müzakereye açık olduklarını söyledi.
Axios’a konuşan Beyaz Saray’dan üst düzey bir yetkili, planın Ukrayna için “kolay olmadığını” kabul etti ancak savaşın mevcut seyri devam ederse Kiev’in “daha fazla toprak kaybedebileceğini” belirtti.
Planın Hazırlayıcıları ve İlk Temas
Belgenin Donald Trump’ın temsilcisi Steve Witkoff tarafından hazırlandığı, Trump’ın damadı Jared Kushner ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun da çalışmaya katkı sunduğu aktarıldı. ABD Kara Kuvvetleri Komutanı Dan Driscoll, hazırlanan metni geçtiğimiz Perşembe günü Zelensky’ye yazılı olarak iletti. Ardından Zelensky, Trump ve ekibiyle bu başlıkların ele alınabileceğini açıkladı.
Trump ise kamuoyu önünde detaylarını daha önce açıklamadığı planın mevcut haline kişisel destek verdiğini duyurdu.
Planın dikkat çeken maddeleri arasında, Rusya’nın Ukrayna’ya yeniden saldırması halinde “koordineli ve kesin bir askeri karşılık” verileceği ifadesi yer alıyor. Ancak ABD’nin böyle bir müdahalede hangi rolü üstleneceği belirsiz bırakılmış durumda.
Ekonomik Ortaklıklar, Varlıkların Kullanımı ve G8 Kapısı
Planın sadece askeri ve siyasi boyutlarla sınırlı olmadığı, iki ülkeyi ilgilendiren geniş kapsamlı ekonomik düzenlemeleri de içerdiği görülüyor. Bu çerçevede:
- Dondurulmuş Rus varlıklarının 100 milyar dolarlık bölümü, Ukrayna’nın yeniden inşasına aktarılacak.
- ABD, bu yatırımlardan %50 kâr payı alacak.
- Rusya’nın küresel ekonomiye yeniden entegrasyonu sağlanacak.
- ABD ve Rusya arasında yapay zeka, madencilik ve enerji altyapısı gibi alanlarda ortaklık kurulacak.
- Rusya’nın G8’e dönüşü için zemin oluşturulacak.
Ayrıca Ukrayna Kalkınma Fonu’nun kurulması, ülkenin doğal kaynaklarının çıkarılması, savaş bölgelerinin yeniden inşası ve Dünya Bankası’nın özel bir finansman paketi oluşturması gibi adımlar da planın ekonomik ayağını oluşturuyor.
Uygulanması Tartışma Yaratacak Toprak Düzenlemeleri
Planın en tartışmalı kısmı kuşkusuz toprak düzenlemelerine ilişkin hükümler. Buna göre:
- Kırım, Luhansk ve Donetsk uluslararası alanda fiilen Rusya toprağı olarak tanınacak.
- Herson ve Zaporijya bölgelerinde mevcut temas hattı korunacak ve fiilen tanıma anlamı taşıyan bir dondurulmuş hat oluşturulacak.
- Ukrayna kuvvetleri, kontrol ettikleri Donetsk bölgesinin bir kısmından tamamen çekilecek, bu hat “silahsızlandırılmış tampon bölge” kabul edilecek.
Ayrıca Ukrayna ve Rusya, üzerinde anlaşmaya varılan sınırların zorla değiştirilmemesi konusunda taahhüt verecek. Aksi durumda güvenlik garantileri iptal edilecek.
Anlaşmanın Tam Metni: ABD’nin 28 Maddelik Ukrayna Planı
Aşağıda Perşembe günü Ukrayna’ya sunulan 28 maddelik plan, dilde ufak düzenlemeler dışında mevcut haliyle yer almaktadır:
- Ukrayna’nın egemenliği teyit edilecektir.
- Rusya, Ukrayna ve Avrupa arasında kapsamlı bir saldırmazlık anlaşması imzalanacak; son 30 yılın tüm anlaşmazlıkları çözümlenmiş sayılacaktır.
- Rusya’nın komşu ülkeleri işgal etmeyeceği, NATO’nun ise daha fazla genişlemeyeceği öngörülmektedir.
- ABD’nin arabuluculuğunda Rusya ile NATO arasında güvenlik sorunları ve gerginliği azaltmak amacıyla kapsamlı bir diyalog başlatılacaktır.
- Ukrayna’ya güvenlik garantileri verilecektir.
- Ukrayna Silahlı Kuvvetleri’nin personel sayısı 600.000 ile sınırlandırılacaktır.
- Ukrayna, NATO’ya katılmayacağını anayasasına işleyecek; NATO da tüzüğüne Ukrayna’nın üyeliğe kabul edilmeyeceğini ekleyecektir.
- NATO ülkeleri, Ukrayna’ya asker konuşlandırmamayı kabul edecektir.
- Avrupa savaş uçakları Polonya’da konuşlandırılacaktır.
- ABD güvenlik garantisi karşılığında tazminat alacak; Ukrayna’nın Rusya’yı sebepsiz işgali halinde garanti iptal edilecektir. Rusya’nın Ukrayna’yı işgali durumunda ise tüm küresel yaptırımlar geri getirilecek ve askeri karşılık verilecektir.
- Ukrayna, AB üyeliğine uygun sayılacak ve geçici olarak Avrupa pazarına tercihli erişim elde edecektir.
- Ukrayna’nın yeniden inşası için kapsamlı küresel yatırım programı oluşturulacaktır.
- Rusya, küresel ekonomiye yeniden entegre edilecektir.
- Dondurulmuş Rus varlıklarının 100 milyar doları ABD öncülüğünde Ukrayna’nın yeniden inşasında kullanılacaktır.
- Güvenlik konularında ortak Amerikan–Rus çalışma grubu kurulacaktır.
- Rusya, Avrupa ve Ukrayna’ya yönelik saldırmazlık politikasını yasal güvence altına alacaktır.
- ABD ve Rusya, START I dahil olmak üzere nükleer silah kontrol anlaşmalarının süresini uzatacaktır.
- Ukrayna, nükleer olmayan devlet statüsünü kabul edecektir.
- Zaporijya Nükleer Santrali UAEA gözetiminde devreye alınacak; elektrik Ukrayna ve Rusya arasında eşit paylaşılacaktır.
- Her iki ülke, hoşgörü ve kültürel anlayışı artıracak eğitim programları uygulayacaktır.
- Kırım, Luhansk ve Donetsk fiilen Rus toprağı olarak tanınacaktır. Herson ve Zaporijya’da temas hattı korunacaktır.
- Taraflar üzerinde mutabakata varılmış toprak düzenlemelerini zorla değiştirmeyecektir.
- Ukrayna’nın Dinyeper Nehri ve Karadeniz’deki ticari faaliyetleri engellenmeyecektir.
- Çözüm bekleyen insani konular için özel bir komite kurulacaktır.
- Ukrayna’da 100 gün içinde seçim yapılacaktır.
- Savaşa karışan tüm taraflara tam af sağlanacaktır.
- Anlaşmanın uygulanması, Başkan Donald J. Trump liderliğindeki Barış Konseyi tarafından denetlenecek; ihlaller yaptırıma tabi olacaktır.
- Taraflar anlaşmayı kabul ettikten sonra ateşkes derhal yürürlüğe girecektir.
