Türkiye’de milyonlarca sigortalı, emeklilik için gereken prim gün sayısını ve sigortalılık süresini doldurmuş olsa da yasal yaş şartı nedeniyle emekliliğe hak kazanamıyor. Bu durum, işten ayrılmak isteyen birçok çalışanın kıdem tazminatı alamaması sonucunu doğuruyordu. Ancak İş Kanunu’nun 1475 sayılı eski kanunun 14. maddesi, bu konuda çalışan lehine önemli bir kapı aralıyor.
Söz konusu düzenleme, sigortalılık süresini ve prim gününü tamamlayan ancak emeklilik yaşını bekleyen çalışanlara, işverenden tazminat alarak istifa etme hakkı tanıyor. Böylece yıllardır aynı iş yerinde çalışan kişiler, yaş engeline takılmadan kıdem tazminatlarını alabiliyor.
Kıdem Tazminatı Hakkı Nasıl Doğar?
Normal şartlarda kıdem tazminatı, işverenin işçiyi haksız yere işten çıkarması veya işçinin haklı bir nedenle sözleşmesini feshetmesi durumunda ödenir. Ancak halen yürürlükte olan 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi, bu kuralın dışında özel bir istisna oluşturuyor.
Bu maddeye göre, sigortalı kişi emeklilik için gereken sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını doldurduğu halde yaş koşulunu tamamlamamışsa, kendi isteğiyle işten ayrılarak kıdem tazminatı alma hakkını kazanır. Bu hak, SGK tarafından verilen resmi belgeyle doğrulanır.
Prim Gününe Göre Kademeli Sistem
4500 ila 5400 prim günü aralığında değişen bu şartlar, 1999 ve 2008 yıllarında yapılan yasal düzenlemelerle (4447 sayılı Kanun) oluşturulan kademeli geçiş sisteminden kaynaklanıyor.
Her sigortalının tazminat hakkı, işe başlama tarihine göre belirleniyor:
8 Eylül 1999 öncesi sigorta girişi olanlar için: 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 prim günü yeterli.
9 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 arası işe başlayanlar için: 25 yıl sigortalılık süresi ve 4500 prim günü veya sigortalılık süresine bakılmaksızın 7000 prim günü gerekiyor.
1 Mayıs 2008 sonrası işe başlayanlar içinse prim şartı 4600 günden başlıyor ve 5400 güne kadar kademeli olarak yükseliyor.
1999 Öncesi Girişlilere Avantajlı Şartlar
8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı olanlar, kıdem tazminatı konusunda en avantajlı grupta yer alıyor. Bu kişiler yalnızca 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 prim günü şartını tamamladıklarında, yaş beklemeden SGK’dan belge alıp kıdem tazminatlarını talep edebiliyor.
Bu durum, yaş beklerken işinden ayrılmak isteyen çalışanlar için önemli bir finansal rahatlama sağlıyor.
2008 Sonrası Sigortalılar İçin 5400 Gün Şartı
1 Mayıs 2008 sonrası sigorta girişi bulunanlar için prim günü şartı kademeli olarak artırıldı. 2009 ila 2016 arasında işe başlayanlarda 4600 günden başlayan bu koşul, 1 Ocak 2016 sonrası işe başlayanlar için 5400 güne ulaşıyor.
Emeklilik için 7200 gün prim şartı aransa da, kıdem tazminatı için 5400 günün yeterli olması, bu çalışanlar için erken çıkış ve nakit tazminat fırsatı anlamına geliyor.
SGK’dan Alınması Gereken Belge nedir?
Bu hakkı kullanmak isteyenlerin en önemli adımı, SGK İl veya İlçe Müdürlüğü’nden özel bir belge almak. Belgenin adı: “Yaşlılık Aylığı Bağlanması İçin Öngörülen Sigortalılık Süresi ve Prim Ödeme Gün Sayısı Şartlarını Yerine Getirdiğine Dair Belge”
Bu belge, işverene sunulan istifa dilekçesiyle birlikte verilmelidir. Dilekçede, 4447 sayılı Kanun’un 15. maddesi kapsamında kıdem tazminatı talep edildiği açıkça belirtilmelidir. Aksi halde işverenin ödeme yükümlülüğü doğmaz.
Kıdem Tazminatı Alana İşsizlik Maaşı Yok
Kıdem tazminatını alarak işten ayrılan çalışanlar, işsizlik maaşı hakkından yararlanamaz. Çünkü bu durum yasal olarak istifa olarak değerlendirilir. Ancak sigortalı, yaşı dolduğunda emeklilik dilekçesi verip maaşını alabilir.
Tazminat Sonrası Tekrar Çalışma Hakkı
Kıdem tazminatı aldıktan sonra yeniden işe girmek mümkündür. Yeni bir işte çalışmaya başlamak, tazminatın geçerliliğini veya gelecekteki emeklilik hakkını etkilemez. Ayrıca bu şekilde ayrılmak, emekli maaşında herhangi bir düşüşe de neden olmaz. Emekli aylığı, toplam prim gün sayısı ve prim tutarına göre hesaplanır.
Kıdem Tazminatı nasıl hesaplanır?
Kıdem tazminatı, işçinin hizmet süresine karşılık olarak işveren tarafından ödenen bir tazminattır. Amacı, işçinin işini kaybettiği dönemde finansal güvence sağlamaktır.
Tazminata hak kazanmak için üç temel şart aranır:
Aynı işverene ait iş yerinde en az 1 yıl çalışma süresi,
İş sözleşmesinin belirli nedenlerle sona ermesi,
İşçinin haklı veya yasal gerekçelerle işten ayrılması.
Kıdem tazminatı hesaplamasında her tam yıl için 30 günlük brüt ücret esas alınır. Giydirilmiş brüt ücrete maaşın yanı sıra yemek, yol, ikramiye gibi düzenli ödemeler de dahil edilir.
