Civangate terimi, esasen ABD’de 1974’te Başkan Nixon’ın görevinden ayrılmasına yol açan Watergate skandalına atıfla türetilmiştir. Türk basını olayı siyasi bir çerçeveye oturtmak amacıyla bu isimlendirmeyi kullanmıştır.
Engin Civan Kimdir?
Civangate skandalının başrol oyuncusu, dönemin Emlak Bankası Genel Müdürü Engin Civan'dır. 1954 İstanbul doğumlu Civan, üniversite eğitimini ABD’de tamamlamış, 1989-1991 yılları arasında Emlak Bankası’nda genel müdür yardımcılığı görevini yürütmüştür. Ardından Denizcilik Bankası Genel Müdürü olarak görev yaptıktan sonra Emlak Bankası Genel Müdürlüğü’ne atanmıştır. Civan, 1980’lerde Turgut Özal’ın “prensleri” arasında gösterilen isimlerden biridir.
Emlak ve Eytam Bankası Nedir?
Emlak Bankası, 1926 yılında Atatürk’ün talimatıyla, inşaat sektörünü finanse etmek ve halkın konut kredilerine erişimini kolaylaştırmak için kurulmuştur. Başlangıçta adı Emlak ve Eytam Bankasıdır; “Eytam” kelimesi yetimler anlamına gelir. Banka, yalnızca gayrimenkul ipoteği alarak ve inşaat sektöründeki firmalara kredi vererek faaliyet gösteriyordu.
Bankanın tarih boyunca gerçekleştirdiği projeler arasında Saraçoğlu Mahallesi, Ataköy ve Kocaeli Yahya Kaptan konutları yer alır. Emlak Bankası, bu dönemde hem bireylere hem de firmalara finansman sağlayabiliyor, ayrıca konut kredisi de veriyordu. Engin Civan dahil, bankada görev yapmış 9 genel müdür çeşitli yargı süreçlerine maruz kalmıştır.
Civangate Skandalının Başlangıcı
Civan’ın genel müdürlük döneminde, Eska İnşaat firması Emlak Bankası’ndan kredi talebinde bulunur. Eska’nın sahipleri Selim Edes ve Kemal Ayyıldız, OKENT adlı bir kooperatif aracılığıyla Küçükbakkalköy/Maltepe’deki %30 paylarını Emlak Bankası’na devreder. Bu devir karşılığında yaklaşık 100 milyon USD değerinde bir ödeme yapılması gerekiyordu.
Ancak Emlak Bankası, bu ödemeyi yapmaz. Banka, kendi %70 hissesini ekleyerek arazinin tamamını TOKİ’ye satar. TOKİ’den gelen ödemeden de firma payını alamaz.
Rüşvet ve Mafya İddiaları
Parası ödenmeyen Selim Edes, Engin Civan’a ödeme talebiyle gider. Civan, ödemeyi yapmak karşılığında 3,5 milyon USD rüşvet talep eder. Nakit olarak evine götürülen rüşvete rağmen, Civan bankadan ayrılır ve ödemeler yapılmaz.
Durumun çözümü için Semra Özal ve dönemin büyük mafya liderleri Alaattin Çakıcı ve Dündar Kılıç devreye girer. Görüşmeler sonuçsuz kalır ve Edes, rüşvetin belgesini sormasına karşılık meşhur ifadeyi sarf eder:
Ulan p*zevenk, rüşvetin belgesi mi olur?
Silahlı Saldırı ve Mahkeme Süreci
Görüşmelerin çıkmaza girmesi üzerine Davut Yıldız, Civan’ın aracına yaklaşarak silahla saldırır. Civan, tedavi için hastaneye kaldırılır. Ardından mahkemeye çıkarılarak 7,5 yıl hapis ve 625 milyar TL para cezası alır. Selim Edes 1 yıl 8 ay hapis ve 111,1 milyar TL, tetikçi Davut Yıldız ise 7 yıl 3 ay hapis cezasına çarptırılır.
Cezasını çeken Civan, daha sonra ABD’ye giderek orada yaşamını sürdürür.
Emlak Bankası’nın Tasfiyesi ve Yeniden Kuruluşu
Emlak Bankası, 2000 yılında tüm varlık ve yükümlülükleriyle Ziraat Bankası’na devredildi. O tarihte banka, öz kaynaklarını tamamen tüketmiş durumdaydı. Civangate ve benzeri skandallar, bankanın batmasında önemli rol oynamıştır.
Bugün Türkiye Emlak Katılım Bankası adıyla yeniden kurulan banka, geçmişteki skandallardan ders almış olarak faaliyet göstermektedir.
Kaynak: Cumhuriyet, Düşünce Mektebi, Milliyet
