Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, büyük ölçekli yapılarda yağmur suyu hasadı ve gri su kullanımını zorunlu hale getiren yeni bir düzenlemeyi hayata geçiriyor. Buna göre, 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren belirli nitelikteki özel ve kamu binalarında bu sistemler kurulmadan yapı ruhsatı verilemeyecek.
Büyük binalarda yağmur suyu sistemi zorunlu
Bakanlığın yaptığı düzenleme kapsamında, 11 Mart’ta Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nde değişikliğe gidildi. Buna göre;
Depo hacmi 7 metreküpü aşan yapılar, parsel büyüklüğü 2 bin metrekarenin üzerindeki projeler, çatı iz düşümü 1000 metrekareyi geçen özel yapılar ve tüm büyük kamu binaları için yağmur suyu toplama ve depolama sistemi kurulması zorunlu hale getirildi.
Bakanlık, bu uygulama sayesinde yıllık 6,2 milyon metreküp suyun sisteme geri kazandırılacağını hesaplıyor. Arıtılan yağmur sularının özellikle bahçe sulamasında ve tuvalet rezervuarlarında kullanılacağı belirtiliyor. Böylece hem içme-kullanma suyu şebekesinin yükünün hafifletilmesi hem de iklim krizinin etkilerine karşı su kaynaklarının daha verimli yönetilmesi amaçlanıyor.
Gri su zorunluluğu turizm tesisleri ve AVM’leri kapsıyor
Yeni düzenleme sadece yağmur suyu ile sınırlı kalmıyor. Gri su sistemleri de belirli büyüklüğün üzerindeki yapılarda zorunlu tutuluyor. Buna göre; yatak kapasitesi 200’ü geçen konaklama tesisleri, 10 bin metrekareden büyük alışveriş merkezleri (AVM) ve 30 bin metrekare üzerinde kapalı alana sahip kamu yapıları gri su geri kazanım sistemi kurmakla yükümlü olacak.
Düzenlemeye göre duş, küvet ve lavabolardan toplanan gri su, arıtma işleminden geçirilerek sadece tuvalet rezervuarlarında yeniden kullanılacak. Bu sayede yıllık yaklaşık 4 milyon metreküp su tasarrufu sağlanmasının hedeflendiği ifade ediliyor. Böylece yüksek su tüketimi olan turizm tesisleri, AVM’ler ve büyük kamu yapıları, şebeke suyu kullanımını azaltarak su verimliliğine katkı sağlayacak.
Depolama tankları için yeni teknik kurallar
Bakanlığın düzenlemesi, yağmur ve gri su depolama tanklarının yerleştirileceği alanlara ilişkin teknik şartları da netleştiriyor. Buna göre:
- Depolama tankları öncelikli olarak arka ve yan bahçelere yer altına yerleştirilecek.
- Ön bahçeye konulacak tanklar için ise yol sınırından en az 2 metre mesafe şartı aranacak.
Yağmur suyu depolama kapasitesi, çatının yapısı ve ilgili ilin yağış ortalaması dikkate alınarak, teorik olarak toplanabilir yağmur suyu miktarının en az yüzde 6’sını karşılayacak şekilde projelendirilecek. Böylece, her proje için bölgesel yağış verileri ve çatı alanı dikkate alınarak asgari depolama kapasitesi bilimsel verilere dayalı biçimde belirlenecek.
Gri su depolarında ise, bağlı oldukları tuvalet rezervuarlarında kullanılan suyun en az yarısının gri sudan karşılanması zorunlu olacak. Bu sayede, özellikle yoğun kullanımın olduğu büyük yapılarda, temiz su tüketiminin önemli ölçüde azaltılması hedefleniyor.
Dünyada yağmur ve gri su kullanımı yaygın
Bakanlık, Türkiye’de başlatılan bu uygulamaların dünyadaki örnekleriyle de uyumlu olduğuna dikkat çekiyor. Birçok ülkede yağmur suyu hasadı ve gri su kullanımı uzun süredir ya teşvik mekanizmaları ile destekleniyor ya da mevzuatla zorunlu tutuluyor.
Verilen örneklere göre;
- Almanya, bu sistemleri kullanan yapılara su faturasında indirim sağlıyor.
- İngiltere, sistemin uygulamaya alındığı ilk yılda vergi avantajı sunuyor.
- Japonya, 30 bin metrekarenin üzerindeki tüm binalarda yağmur ve gri su sistemlerini mecburi kılıyor.
- Yeni Delhi’de, 100 metrekareden büyük tüm çatılarda yağmur suyu sistemi kurulması zorunlu.
- ABD’de ise 100 bini aşkın evde yağmur ve gri su sistemleri farklı amaçlarla kullanılıyor.
- Avustralya, yeni konutlar için ruhsat verilmeden önce yağmur suyu sistemi kurulmasını şart koşuyor.
- Singapur, şehir su ihtiyacının yaklaşık yüzde 5’ini arıtılmış yağmur suyundan karşılıyor.
Türkiye’de de 30 büyükşehirden 7’sinde yağmur suyunu uzaklaştırmaya yönelik ayrık sistem altyapısı kurulmaya başlandığı belirtiliyor. Bu şehirler arasında Ankara, Diyarbakır, İstanbul ve Kocaeli de yer alıyor. Ayrıca, çok sayıda fabrikanın topladığı yağmur sularını sulama amaçlı olarak yeniden değerlendirdiği ifade ediliyor.
Bakanlık, yeni zorunlulukların devreye girmesiyle birlikte, şehirlerin su yönetiminde yeni bir döneme geçileceğini, hem iklim değişikliğine uyum hem de su kıtlığı riskine karşı dayanıklılık açısından bu adımların kritik önem taşıdığını vurguluyor.
