Çifte vatandaşlık, bireylerin iki veya daha fazla ülkenin vatandaşı olmasını ifade eder ve son yıllarda bu kavram, özellikle gezginler, göçmenler ve hayalperestler arasında büyük bir ilgi görmektedir. Bu ilginin arkasında, kısıtlama olmadan seyahat etme, sınır kapılarında daha hızlı geçiş yapma, hayal edilen bir ülkede yaşama ve çalışma hakkı gibi çeşitli avantajlar bulunmaktadır. Bu durum, birçok kişinin çifte vatandaşlık arayışına girmesine yol açmaktadır.
Bu hayali gerçekleştirenler arasında ünlü aktör George Clooney de yer almaktadır. Clooney, 2025 yılının sonunda kendisi ve ailesi için Fransız vatandaşlığı almayı planlamaktadır. CNN International'ın haberine göre, çifte vatandaşlık uzun süredir birçok kişi için cazip bir seçenek olmuştur. Ancak, 21. yüzyılda siyasi rüzgarların değişmesiyle birlikte, birçok ülke bu durumu zorlaştırmaya başlamıştır.
Çifte vatandaşlıkta artan bürokrasi ve kısıtlamalar neler?
Günümüzde, birçok Avrupa ülkesi, soydan vatandaşlık ve altın pasaport programlarını sıkılaştırmakta ve bu durum, çifte vatandaşlık arayışında olanlar için yeni zorluklar ortaya çıkarmaktadır. Örneğin, ABD’de Ohio senatörü Cumhuriyetçi Bernie Moreno, Amerikalıların başka bir vatandaşlığa sahip olmasını yasaklamayı amaçlayan “Münhasır Vatandaşlık Yasası” fikrini gündeme getirmiştir. Ancak, kesin sayılar bilinmemekle birlikte, çifte vatandaşlık oranlarının arttığına dair veriler bulunmaktadır.
Temple Üniversitesi’nden hukuk profesörü Peter Spiro, birçok ülkenin vatandaşlarından sahip oldukları diğer pasaportları beyan etmelerini istemediğini belirtmektedir. Örneğin, İngiltere’de 2021 nüfus sayımında halkın %2,1’inin birden fazla pasaporta sahip olduğu kaydedilmiştir. Bu oran, 2011’de %1,1 olarak belirlenmiştir. ABD’de ise yapılan bir YouGov anketine göre, Amerikalıların %6’sı çifte vatandaşlık sahibi olduğunu ifade etmiştir.
Kimler çifte vatandaşlık almak istiyor ve neden?
Tarih boyunca göçmenler, yeni ülkelerinde vatandaşlık alırken eski bağlarını koparmak istememişlerdir. Ancak son yıllarda, zengin bireyler, küresel hareket kabiliyetlerini artırmak amacıyla ikinci bir pasaporta yönelmektedir. Kasım ayında yapılan bir Gallup anketi, Amerikalıların beşte birinin başka bir ülkeye taşınmak istediğini ortaya koymuştur. Özellikle 15-44 yaş arası kadınların %40’ı göç etmeye sıcak bakmaktadır. Henley & Partners’tan Dominic Volek, 2025 yılında danışmanlık verdikleri 91 ülke vatandaşı arasında Amerikalıların ilk sırada olduğunu ifade etmektedir.
Volek’e göre, çifte vatandaşlık artık sadece taşınmakla ilgili değil, aynı zamanda bireylerin kendilerini garanti altına alması anlamına gelmektedir. Çalkantılı zamanlarda ikinci bir pasaport, bir sigorta poliçesi gibi işlev görmektedir. Uzmanlar, Avrupa vatandaşlığının eğitim, çalışma ve vizesiz seyahat açısından büyük avantajlar sağladığını vurgulamaktadır.
Çifte vatandaşlık yolları ve bunların avantajları ile riskleri nelerdir?
Çifte vatandaşlık elde etmenin yolları arasında soydan vatandaşlık, uzun süreli ikamet ve yatırım yoluyla vatandaşlık bulunmaktadır. Her bir yol, farklı şartlar, maliyetler ve belirsizlikler içermektedir. Örneğin, İngiltere’de vatandaşlık başvurusu için gereken ücret 2.335 sterlin olarak belirlenmiştir. Ancak, bu avantajların yanı sıra bazı riskler de bulunmaktadır. Örneğin, ABD ve Eritre, vatandaşlarını nerede yaşarlarsa yaşasınlar vergilendirmekte ve bazı ülkelerde askerlik yükümlülüğü sorun yaratabilmektedir.
İtalya, yurtdışında yaşayan vatandaşlardan sağlık hizmetleri için yıllık 2.000 euro ücret talep etmeyi tartışırken, ABD’de tartışmalı bir yasa önerisi gündeme gelmiştir. Senatör Bernie Moreno, Amerikalıların yalnızca ABD’ye “tam ve münhasır sadakat” duyması gerektiğini savunmaktadır. Ancak, hukuk profesörü Spiro, bu tasarının sembolik olduğunu ve geçmesinin mümkün olmadığını belirtmektedir.
Çifte vatandaşlık için en cazip ülkeler arasında, yatırım karşılığı vatandaşlık programlarını yeniden şekillendiren ülkeler yer almaktadır. Arjantin, bu yıl en az 500 bin dolarlık yatırım şartı içeren bir program başlatmayı planlarken, El Salvador, Bitcoin yatırımıyla bağlantılı bir vatandaşlık yolu sunmaktadır. Bu programların hiçbiri ikamet şartı taşımamakta, Arjantin pasaportu ise Güney Amerika’daki güçlü Mercosur bloğuna erişim sağlamaktadır. Volek, hükümetlerin uygunluk kriterlerini daraltmaya devam ederken, yatırımları öncelikli sektörlere yönlendiren programlar tasarlamaya devam edeceğini ifade etmektedir.
Uzmanlar, çifte vatandaşlık için en çok talep edilen pasaportların genellikle AB, ABD, Avustralya ve Yeni Zelanda pasaportları olduğunu belirtmektedir. Şu anda, çifte vatandaşlık için en cazip seçeneklerin Körfez ülkeleri olduğu ifade edilmektedir. Avrupa ülkeleri, vatandaşlığın “ticari bir meta” haline geldiğini savunarak, Malta’nın altın pasaport programını 2025’te kaldırmayı planladığı, İtalya’nın soydan vatandaşlığı iki nesille sınırladığı ve Portekiz, İsveç ile Polonya’nın ikamet sürelerini artırmayı planladığı bilgileri de gündeme gelmektedir.
Ünlü isimlerin çifte vatandaşlık alması ise dikkat çekmektedir. George ve Amal Clooney, Fransa’da “istisnai vatandaşlık” kapsamında pasaport alırken, Tom Hanks ve ailesi 2020’de Yunan vatandaşlığına kabul edilmiştir. Bu tür örnekler eleştirilse de, uzmanlar, yatırım programlarının yerini “liyakat temelli” istisnalara bırakmaya başladığını belirtmektedir. Uzmanlar, çifte vatandaşlık başvurusunun günümüzde mantıklı olduğunu ve kuralların giderek sertleştiğini vurgulamaktadır. Dolayısıyla, uygun olanların bu fırsatı ertelememeleri gerektiği ifade edilmektedir.
