Doğu Karadeniz bölgesinde, 60 ila 100 yaşına ulaşan çay bahçelerinin yenilenmesi için kapsamlı bir dönüşüm planı hazırlanmaktadır. ÇAYKUR, bu sürecin 20-25 yıl içerisinde tamamlanmasını öngörmektedir. Ancak, bahçeleri sökülen üreticilerin yeni çaylık verime hazır olana kadar yaşayacakları gelir kaybının nasıl karşılanacağı konusunda henüz net bir çözüm bulunmamaktadır.
Yaşlanan Çay Bahçeleri Neden Yenileniyor?
Türkiye’nin çay üretiminin merkezinde yer alan Doğu Karadeniz’de, yaşlanan çay bahçelerinin yenilenmesi önemli bir gündem maddesi haline gelmiştir. ÇAYKUR Genel Müdürü Yusuf Ziya Alim, mevcut bahçelerin ekonomik ömrünün yaklaşık 50 yıl olduğunu ve bazı bahçelerin 60 ila 100 yaşına ulaştığını belirtmiştir. Bu durum, verimlilik kaybına yol açmakta ve çay üretimini olumsuz etkilemektedir.
Çay bitkisi uzun yıllar ürün verebilmesine rağmen, yaşlanma süreci verim ve kalite kaybına neden olmaktadır. Bu nedenle, yaşlanan bahçelerin yenilenmesiyle daha verimli üretim yapılması hedeflenmektedir. ÇAYKUR bünyesindeki Çay ve Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü, farklı bölgelerde kullanılmak üzere yeni çay fidanları yetiştirmektedir.
Dönüşüm Süreci Nasıl İşleyecek?
Dönüşüm sürecinin 20-25 yıla yayılmasının öngörülmesi, çay bahçelerinin tamamının kısa sürede sökülüp yeniden dikileceği anlamına gelmemektedir. Plan, yenilemenin aşamalı bir biçimde yürütülmesini gerektirmektedir. Daha önce de çay bahçelerinin rehabilitasyonu için çeşitli çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Tarım ve Orman Bakanlığı, ÇAYKUR ve Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi arasında 2021 yılında imzalanan işbirliği protokolü çerçevesinde, araştırma enstitüsünde tescilli çeşitlerin çelikleme yöntemiyle üretilmesi ve bahçelerin yenilenmesi için çalışmalar sürdürülmektedir.
2025 yılında yapılacak değerlendirme toplantısında, yaşlanmanın verim ve kalite üzerindeki etkileri ele alınacaktır. Bu süreçte, üreticilerin geçim sorunları da dikkate alınmalıdır.
Üreticilerin Karşılaşacağı Zorluklar Neler?
Yenilemenin önündeki en önemli engellerden biri, üreticilerin geçim kaygılarıdır. Bahçedeki yaşlı çay bitkileri söküldükten sonra, yeni fidanların yeterli miktarda ürün vermesi zaman alabilmektedir. Bu süreçte, üreticinin çay satışından elde ettiği gelir azalabilir veya tamamen kesilebilir. ÇAYKUR Genel Müdürü Alim, bahçesi yenilenen üreticinin bu süreçte yaşayacağı maddi kaybın 2 ila 4 yıl boyunca karşılanması gerektiğini ifade etmiştir.
Alim, üreticilere destek verilmemesi durumunda, bahçesini yenilemek isteyen çiftçilerin yeniden çay üretimine dönmekten vazgeçebileceğini belirtmektedir. Bu nedenle, dönüşüm sürecinin başarılı olabilmesi için üreticilerin desteklenmesi büyük önem taşımaktadır.
Çay bahçelerinin yenilenmesi, yalnızca yaşlı bitkilerin değiştirilmesi değil, aynı zamanda üretimin uzun vadede sürdürülebilir olmasını da hedeflemektedir. Yeni fidanların uygun çeşitlerden seçilmesi, bakımın doğru yapılması ve üreticilerin geçiş döneminde desteklenmesi, dönüşümün sonuçlarını etkileyecektir. Türkiye'de mevcut üretim alanlarının yenilenmesiyle verimliliğin artırılması hedeflenirken, yeni çay bahçeleri açılmasına ihtiyaç bulunmadığı da vurgulanmaktadır. Bu yaklaşım, üretim alanını genişletmek yerine mevcut bahçelerin niteliğini ve verimini artırmaya odaklanmaktadır.
