İstanbul’da gençlerin eğitim seviyesi yükseliyor ancak işgücü piyasası bu dönüşüme ayak uyduramıyor.
Genç işsizliği, beceri uyumsuzluğu, yüksek yaşam maliyetleri ve kadınların üzerindeki bakım yükü, istihdama erişimde önemli engeller yaratıyor.
İstanbul'da Gençlerin Eğitim Durumu Nasıldır?
İstanbul Büyükşehir Belediyesi iştiraklerinden İSPER, İstanbul Planlama Ajansı (İPA) ve Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi’nin (BETAM) hazırladığı “İstanbul Genç İşgücü Piyasası” raporu, kentte yaşayan gençlerin Türkiye ortalamasına kıyasla daha eğitimli olduğunu ve işgücüne daha yoğun katılım sağladığını ortaya koydu.
Ancak artan eğitim düzeyi, gençlerin istihdama erişimini kolaylaştırmıyor. Rapora göre İstanbul’da 18-29 yaş grubunda işgücüne katılım oranı yüzde 69,1 seviyesine ulaştı.
Genç İşsizlik Oranı Neden Yüksek?
Genç kadınların işgücüne katılımı ise Türkiye ortalamasının 10,4 puan üzerine çıktı. Buna rağmen genç işsizliği yüksek seviyesini koruyor. İstanbul’da 15-24 yaş grubundaki işsizlik oranı yüzde 16,3 olarak ölçülürken, genç kadınlarda bu oran yüzde 20,7’ye yükseldi.
Raporda dikkat çeken başlıklardan biri de beceri uyumsuzluğu oldu. İstanbul’daki genç çalışanların yalnızca yüzde 59,5’i eğitimini aldığı alanla uyumlu işlerde çalışabiliyor. Yaklaşık her 5 gençten biri ise tamamen farklı sektörlerde istihdam ediliyor.
İstihdamda Cinsiyet Eşitsizliği ve Sektör Değişimleri
Özellikle sosyal bilimler, işletme ve tasarım bölümlerinden mezun olan gençlerin işgücü piyasasında daha fazla zorlandığı belirtilirken, işverenlerin deneyim talebi ile gençlerin deneyim kazanabileceği başlangıç pozisyonlarının yetersizliği öne çıkıyor. Üniversite mezunu kadınlarda tablo daha da belirginleşiyor.
Erkek mezunların yüzde 85,7’si çalışma hayatında yer alırken, kadın mezunlarda bu oran yüzde 65,9’da kalıyor. Rapor, İstanbul’da gençlerin sektör tercihlerinde son 10 yılda önemli değişimler yaşandığını da ortaya koydu.
Özellikle inşaat sektöründe çalışan genç erkeklerin toplam erkek çalışanlar içindeki payı yüzde 25,3’ten yüzde 15,9’a düştü. Kadın istihdamının yoğun olduğu hazır giyim ve tekstil sektörlerindeki küçülme ise genç kadın çalışanları doğrudan etkiledi.
İstanbul sanayisinde çalışan genç kadınların oranı son 10 yılda yüzde 36,3’ten yüzde 23,2’ye geriledi. Raporda, genç kadınların yükseköğrenime yönelmesinin yanı sıra hazır giyim sektöründeki daralmanın da bu düşüşte etkili olduğu vurgulandı.
Yaşam Maliyetleri ve Bakım Yükü
Araştırmaya göre İstanbul’daki yüksek yaşam maliyetleri, gençlerin kariyer ve yaşam tercihlerini doğrudan şekillendiriyor. 18-29 yaş grubundaki gençlerin yüzde 58,2’si ailesiyle yaşamayı sürdürüyor.
Ulaşım süreleri de dikkat çeken sorunlar arasında yer alıyor. Her altı çalışandan biri gününün iki saatten fazlasını yolda geçiriyor. Rapor, özellikle kadınların işgücünden uzaklaşmasında bakım sorumluluğunun belirleyici olduğunu ortaya koydu.
Çalışmak istemeyen genç kadınların yüzde 64’ünün evli olduğu belirtilirken, çocuk bakımını gerekçe gösteren kadınların yüzde 96’sının evli olduğu kaydedildi. Çalışmak istediği halde iş arayamayan kadınların da yoğun bakım yükü nedeniyle işgücü piyasasının dışında kaldığı ifade edilirken, çocuk bakım hizmetleri ile esnek çalışma modellerinin önemine dikkat çekildi.
Rapordaki veriler, İstanbul’da gençlerin eğitim seviyesinin yükseldiğini ancak işgücü piyasasının bu değişime aynı hızla uyum sağlayamadığını gösteriyor. Eğitim düzeyi artsa da uygun işe erişim, yükselen yaşam maliyetleri ve sektörlerdeki dönüşüm gençler için temel sorun alanları olmaya devam ediyor.
