Orta Doğu'daki savaş ve Hürmüz Boğazı'nda yaşanan tedarik sorunları, bu yıl küresel gübre piyasasında arz endişelerine neden oldu. Mısır ve soya fasulyesi gibi temel tarım ürünlerinin verimliliğinde kritik rol oynayan diamonyum fosfat gübresinin ton başına fiyatı, yılın 9 ayında yüzde 28,4 artarak 802,5 dolara yükseldi.
Tarım Ürünleri Fiyatlarındaki Artış Nedenleri Neler?
Aynı dönemde mısır fiyatı yüzde 13,3, soya fasulyesi fiyatı ise yüzde 22,6 oranında artış gösterdi. Bu artışlar, tarımsal üretimdeki maliyetlerin yükselmesine ve çiftçilerin gübre kullanımını azaltmasına neden oldu. Gübre, tarımsal üretimin en temel girdilerinden biri olarak, bu süreçte kritik bir öneme sahip.
Orta Doğu'da ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları, İran'ın karşılık vermesiyle tırmanan jeopolitik gerilim, Hürmüz Boğazı'nın sevkiyata kapanmasına yol açtı. Bu durum, küresel tarım sektörünün en kritik üretim girdisi olan gübre arzını ciddi şekilde kısıtladı.
Jeopolitik Gerilimlerin Emtia Piyasasına Etkileri Neler?
Emtia piyasası bu yıl itibarıyla özellikle tarım ürünleri tarafında, jeopolitik risklerin, sıcak çatışmaların ve enerji krizlerinin yönlendirdiği yüksek bir oynaklık dönemi geçiriyor. Jeopolitik gerginlik ortamında emtia piyasasındaki ürünlerin fiyatlamalarında, limanlardan çıkıp çıkamayacağı veya gemilerin sigortalanıp sigortalanamayacağı gibi belirsizlikler etkili oluyor.
Jeopolitik gerilimlerin yoğunlaştığı bu ortamda, enerji ve petrol arzına yönelik sıkıntılar, emtia piyasasını en fazla etkileyen unsurlar arasında yer alıyor. Orta Doğu'daki sıcak çatışmaların petrol arzını tehdit etmesi ve Hürmüz Boğazı gibi kritik geçiş noktalarındaki riskler, ham petrol fiyatlarında ciddi risk primleri oluşturdu.
Gübre Üretiminde Maliyet Şokları ve Sonuçları Neler?
Yüksek petrol fiyatları, tarımsal üretimin en temel girdilerinden olan dizel yakıt maliyetlerini artırırken, asıl yıkıcı etkiyi doğal gaz ve amonyak fiyatları üzerinden gübre piyasasında gösteriyor. Enerji yoğun bir süreç olan gübre üretiminde maliyet şokları, çiftçilerin gübre kullanımını azaltmasına ve küresel hektar başına verimlilik beklentilerinin düşmesine neden oldu.
Gübre ticaretinin yaklaşık üçte birinin Hürmüz Boğazı'ndan geçmesi, erişim olanaklarını sınırlandırarak maliyetlerdeki yukarı yönlü baskıyı artırdı. Gübre arzına yönelik endişelerin ortaya çıkmasıyla diamonyum fosfat gübresinin ton başına fiyatı, yılın 9 ayında yüzde 28,4 artarak 802,5 dolara ulaştı. Bu fiyat, 2025 yılını 625 dolardan tamamlayan bir gübre için oldukça yüksek bir seviyedir.
