İşsizlik maaşı, yalnızca işveren tarafından işten çıkarılan çalışanlara verildiği düşünülse de, Türk mevzuatında önemli bir istisna bulunmaktadır. İş Kanunu'nda belirtilen haklı nedenlerle işinden ayrılan çalışanlar, belirli şartları yerine getirdikleri takdirde işsizlik ödeneğinden yararlanabilmektedirler.
Günümüzde iş hayatında yaşanan ekonomik sıkıntılar, ödenmeyen ücretler, eksik yatırılan sigorta primleri ve çalışma koşullarından kaynaklanan anlaşmazlıklar birçok çalışanı işinden ayrılmak zorunda bırakmaktadır. İşten ayrılma sürecinde çalışanların en çok merak ettiği konulardan biri de işsizlik maaşıdır. Özellikle kendi isteğiyle işten ayrılan çalışanlar, istifa ettikleri anda bu haktan tamamen mahrum kaldıklarını düşünmektedirler.
İstifa Eden İşçilerin İşsizlik Maaşı Alma Hakkı Var Mı?
Avukat Mehmet Fatih Turan, istifa eden işçilerin hangi durumlarda işsizlik maaşı alabileceklerini ve çalışanların dikkat etmesi gereken hukuki ayrıntıları Yeniçağ Gazetesi'nden Kader Emre'ye açıklamıştır. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu'nun 51'inci maddesi kapsamında, kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalan sigortalılara belirli şartlarla işsizlik ödeneği verilmektedir. Ancak bu hak yalnızca işveren tarafından işten çıkarılan çalışanlarla sınırlı değildir.
Konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan Avukat Turan, işveren tarafından iş sözleşmesi feshedilen çalışanların yanı sıra, işveren veya iş yerinden kaynaklanan haklı nedenlerle sözleşmesini kendisi sona erdiren işçilerin de işsizlik maaşından yararlanabileceğini belirtmiştir. İş Kanunu'nun 24'üncü maddesinde yer alan haklı fesih nedenleri arasında işçinin ücretinin hiç ödenmemesi veya sürekli geciktirilmesi, fazla mesai ve hafta tatili ücretlerinin verilmemesi, sigorta primlerinin gerçek ücret üzerinden yatırılmaması gibi durumlar bulunmaktadır.
İstifa Dilekçesi Verilmesi Durumunda Ne Olur?
Çalışanların en çok yanıldığı konulardan biri de istifa dilekçesi vermeleri halinde işsizlik maaşı alma haklarının tamamen ortadan kalktığı düşüncesidir. Herhangi bir haklı neden olmaksızın kendi isteğiyle işten ayrılan çalışanların işsizlik ödeneğinden yararlanamayacağını belirten Turan, burada asıl önemli olanın işçinin ayrılma gerekçesi olduğunu vurgulamaktadır. Gerçek fesih nedeni, olayların gelişimi, deliller ve SGK işten çıkış kodu birlikte değerlendirilmelidir.
Bu nedenle işçinin istifa dilekçesi vermiş olması, tek başına işsizlik maaşı hakkını kaybettiği anlamına gelmemektedir. İşçinin gerçekten haklı bir nedenle iş sözleşmesini feshedip feshetmediğinin somut olaylar ve deliller üzerinden değerlendirilmesi gerekmektedir.
İşsizlik Maaşı İçin Hangi Şartlar Aranıyor?
Haklı nedenle iş sözleşmesini fesheden çalışanların işsizlik maaşı alabilmesi için bazı koşulları yerine getirmesi gerekmektedir. Avukat Mehmet Fatih Turan, haklı fesih dışında 4447 sayılı Kanun'da belirtilen diğer şartların da aranacağını ifade etmektedir. İşsizlik ödeneğinden yararlanabilmek için başvuruların e-Devlet veya İŞKUR üzerinden yapılması gerekmektedir. Otuz günlük sürenin geçirilmesi halinde mücbir sebepler dışında gecikilen süre, toplam hak sahipliği süresinden düşülmektedir.
İşçinin son üç yıldaki prim gün sayısına göre işsizlik ödeneğinden yararlanabileceği süre de değişmektedir. Buna göre 600 gün prim ödeyenler 180 gün, 900 gün prim ödeyenler 240 gün, 1080 gün prim ödeyenler ise 300 gün işsizlik maaşı alabilmektedir.
Yanlış İşten Çıkış Kodu Hakkında Bilinmesi Gerekenler
İşsizlik ödeneği sürecinde dikkat edilmesi gereken bir diğer konu ise SGK'ya bildirilen işten çıkış kodudur. Uygulamada işçi haklı nedenle iş sözleşmesini feshetmesine rağmen işveren tarafından SGK'ya normal istifa koduyla bildirim yapılabilmektedir. Bu durumun çalışan açısından ciddi sonuçlar doğurabileceğini belirten Turan, yanlış işten çıkış kodunun yalnızca işsizlik ödeneğini değil, kıdem ve ihbar tazminatı ile işe iade davası süreçlerini de etkileyebileceğini söylemektedir.
Turan, işçinin öncelikle işverene yazılı başvuruda bulunarak çıkış kodunun düzeltilmesini talep edebileceğini, işverenin gerekli düzeltmeyi yapmaması halinde iş mahkemesinde dava açılabileceğini ifade etmektedir. Bu yolla gerçek işten ayrılma nedeninin tespiti ve buna bağlı alacakların talep edilmesi mümkün olabilmektedir.
Yargıtay Kararlarının Önemi
İşten ayrılma nedeninin tespitine ilişkin davalarda önemli bir hukuki ayrıntı bulunmaktadır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 2023/15522 Esas, 2024/267 Karar sayılı kararına dikkat çekilmektedir. Turan'ın aktardığına göre işçinin ayrıca tespit davası açabilmesi için güncel hukuki yararının bulunması gerekmektedir. Aynı fesih nedeninin daha önce işe iade veya kıdem ve ihbar tazminatı davasında incelenmiş olması halinde ayrıca tespit davası açılmasında hukuki yarar bulunmadığı kabul edilebilmektedir.
İşsizlik maaşına ilişkin düzenlemeler, haklı nedenle işinden ayrılmak zorunda kalan çalışanların da belirli şartlarla bu ödenekten yararlanabileceğini ortaya koymaktadır. Uzmanların dikkat çektiği en önemli nokta ise işçinin işten ayrılma gerekçesini doğru şekilde ortaya koyması, haklı fesih nedenlerini belgelendirmesi ve yasal başvuru süresini kaçırmamasıdır.
