Fırat Üniversitesi Hastanesi Psikiyatri Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Gürkan Gürok, kış aylarında artış gösteren mevsimsel depresyon hakkında önemli bilgiler paylaştı. Mevsimsel depresyonun belirtilerinin genellikle sonbaharın sonlarında başladığını ve ilkbaharla birlikte azaldığını ifade eden Gürok, bu tanının konulabilmesi için şikâyetlerin en az iki yıldır benzer dönemlerde tekrar ediyor olması gerektiğini vurguladı.
Mevsimsel depresyonun belirtileri nelerdir?
Prof. Dr. Gürok, günlerin kısalması ve güneş ışığına maruziyetin azalmasıyla birlikte bazı bireylerde sabahları uyanmakta zorlanma, aşırı uyku isteği, enerji kaybı ve hayattan keyif alamama gibi belirtilerin ortaya çıktığını belirtti. Bu durumun basit bir mevsim geçişi ya da geçici moral bozukluğu olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurgulayan Gürok, kış depresyonunun sanılandan daha yaygın görüldüğünü ifade etti.
Uzman, nüfusun yaklaşık yüzde 5’inin mevsimsel depresyondan etkilendiğini, daha hafif seyreden ve ‘kış hüznü’ olarak adlandırılan durumun ise toplumun yüzde 10-20’sinde görüldüğünü açıkladı. Bu durumun ciddi bir duygu durum bozukluğu olduğunu belirten Gürok, ‘Kapalı havaları sevmiyorum’ ya da ‘moralim bozuk’ gibi ifadelerle geçiştirilmemesi gerektiğini söyledi.
D vitamini eksikliği ve biyolojik etkiler
Mevsimsel depresyonun yalnızca psikolojik değil, biyolojik nedenleri de olduğunu belirten Prof. Dr. Gürok, güneş ışığına maruziyetin azalmasıyla birlikte serotonin hormonunun düştüğünü, melatonin hormonunun ise yanlış zamanlarda arttığını ifade etti. Bu durumun gün boyu yorgunluk, aşırı uyku hali ve motivasyon kaybına yol açtığını kaydeden Gürok, kış aylarında biyolojik saatin (sirkadiyen ritim) bozulmasının ruh halini doğrudan etkilediğini belirtti.
D vitamini eksikliği ile mevsimsel depresyon arasında güçlü bir ilişki bulunduğunu vurgulayan Gürok, güneş ışığının azalması ve kalın giysiler nedeniyle kış aylarında D vitamini üretiminin düştüğünü söyledi. D vitamini, serotonin aktivitesini destekleyen önemli bir faktördür.
Kimler daha fazla etkileniyor?
Prof. Dr. Gürok, mevsimsel depresyonun herkesi eşit şekilde etkilemediğini belirtti. Ekvatora uzak bölgelerde yaşayanlar, kadınlar, 18-30 yaş arası genç erişkinler, ailesinde depresyon öyküsü bulunanlar ile daha önce depresyon ya da bipolar bozukluk tanısı alan bireylerin daha yüksek risk altında olduğunu açıkladı. Kalıcı mutsuzluk ve umutsuzluk hissi, enerji kaybı, sabahları uyanmakta zorlanma, aşırı uyuma isteği, aşırı yeme ve kilo alma, ilgi kaybı, konsantrasyon güçlüğü, sosyal geri çekilme ile hareket ve konuşmada yavaşlama gibi belirtiler en sık görülenler arasında yer alıyor.
Doğru tanı ve uygun tedavi ile mevsimsel depresyonda oldukça başarılı sonuçlar elde edilebileceğini ifade eden Gürok, ışık terapisinin tedavide altın standart olarak kabul edildiğini söyledi. Bilişsel davranışçı terapi, gerekli durumlarda antidepresan ilaç tedavisi ve D vitamini takviyesinin de etkili yöntemler arasında yer aldığını belirtti. Işık terapisinin genellikle sabah saatlerinde uygulandığını ve birçok hastada birkaç hafta içinde belirgin iyileşme sağladığını dile getiren Gürok, kış aylarında ruh sağlığını korumak için güneş ışığından daha fazla faydalanılması, perdelerin açılması, günde en az 30 dakika dışarıda vakit geçirilmesi, düzenli egzersiz yapılması ve sağlıklı beslenmenin önemine dikkat çekti.
Omega-3 yağ asitleri ve proteinden zengin, işlenmiş karbonhidratlardan uzak bir beslenme düzeninin tedaviye katkı sağladığını ifade eden Gürok, düzenli uyku saatlerinin korunması, akşamları ekran kullanımının azaltılması, gündüz uykularının sınırlandırılması ve sosyal ilişkilerin sürdürülmesinin iyileşme sürecini desteklediğini söyledi. Şikâyetlerin iki haftadan uzun sürmesi, günlük yaşamı ciddi şekilde etkilemesi ya da kendine zarar verme ve intihar düşüncelerinin ortaya çıkması durumunda mutlaka bir psikiyatri hekimine başvurulması gerektiğini vurgulayan Gürok, mevsimsel depresyonun ciddi ancak tedavi edilebilir bir ruh sağlığı sorunu olduğunu belirtti.
