Nuri Demirağ, Türk havacılık tarihinde önemli bir yere sahip olan girişimcilerden biridir. 1886 yılında Sivas’ın Divriği ilçesinde dünyaya gelen Demirağ, genç yaşta demiryolu inşaatlarında çalışma hayatına adım atmıştır. Cumhuriyet’in ilanının ardından, üstlendiği demiryolu projeleri ile dikkat çekmiş ve bu başarıları sayesinde Mustafa Kemal Atatürk tarafından 'Demirağ' soyadıyla onurlandırılmıştır.
Türkiye’nin demiryolu ağını genişletme çalışmalarında önemli görevler üstlenen Nuri Demirağ, ülkenin 10 bin kilometrelik demiryolu hattının bin 250 kilometresinin yapımını gerçekleştiren ilk müteahhitler arasında yer almıştır. Bu başarıları, onu ekonomik bağımsızlığı savunan güçlü bir sanayici konumuna taşımıştır.
Girişimcilik Serüveni ve Havacılık Hayalleri
Demirağ, girişimcilik serüvenine sigara kâğıdı üretimi ile başlamış ve 1918 yılında Eminönü’nde açtığı dükkânda 'Türk Zaferi' markasıyla ilk Türk sigara kâğıdını üretmiştir. Kurtuluş Savaşı yıllarında büyük ilgi gören bu girişim, kendisine ciddi kazanç sağlamıştır. Ardından, kurşun kalem üretimi, fabrika yapımı ve demiryolu inşaatı gibi farklı alanlara yatırım yaparak Türkiye’nin sanayi altyapısının gelişmesine katkıda bulunmuştur.
Havacılık ise onun en büyük hayallerinden biri olmuştur. 1936 yılında İstanbul Beşiktaş’ta Türkiye’nin ilk uçak fabrikasını kurarak Türk havacılık tarihine önemli bir imza atmıştır. Fabrikada, tamamen Türk mühendisler tarafından geliştirilen uçakların üretimi yapılmış ve bu girişim, bağımsız bir havacılık sanayisi kurma hedefinin temel taşlarından biri olarak değerlendirilmiştir.
Uçak Üretimi ve Eğitim Faaliyetleri
Üretilen ilk yerli uçak Nu.D.36, Türk Hava Kurumu’nun siparişiyle eğitim uçağı olarak tasarlanmış ve hem teknik özellikleri hem de yerli üretim olması bakımından dikkat çekmiştir. Demirağ, yalnızca üretimle yetinmemiş; havacılık alanında eğitim verilmesi amacıyla 'Gök Okulu' adını taşıyan bir uçuş okulu açmıştır. Türkiye’nin ilk pilot okulu olarak kayda geçen bu kurumda 290 pilot yetiştirilmiş ve dönemin modern eğitim yöntemlerinin uygulandığı okul, genç pilotların yanı sıra birçok mühendisin yetişmesine de katkı sağlamıştır.
Vecihi Hürkuş gibi önemli isimlerin de bu süreçte yer aldığı biliniyor. Ancak Demirağ’ın havacılık hamleleri çeşitli engellerle karşılaşmış ve devlet desteğinin yetersiz kalması ile bürokratik sorunlar projelerin önünde set oluşturmuştur.
Siyasi Hayatı ve Mirası
1938 yılında yaşanan bir kazanın ardından Türk Hava Kurumu’nun siparişleri iptal etmesi, fabrikayı zor duruma sokmuş ve bu gelişme Demirağ için büyük bir hayal kırıklığı yaratmıştır. 1950’li yıllara gelindiğinde ekonomik sıkıntılar ve siyasi engeller nedeniyle uçak fabrikası faaliyetlerini sonlandırmak zorunda kalmıştır. Sadece sanayi alanında değil, siyasette de aktif rol üstlenen Demirağ, 1945’te Türk Hava Kurumu ile yaşadığı anlaşmazlıklar ve kaybettiği dava sonrasında siyasete yönelmiştir.
Türkiye’de adalet ve demokrasi anlayışının güçlenmesi gerektiğini savunarak ülkenin ilk muhalefet partisi olan Millî Kalkınma Partisi’ni kurmuş ve genel başkanlığını üstlenmiştir. Parti, 1946 ve 1950 seçimlerinde meclise girememiş; ancak bu girişim çok partili hayata geçiş sürecinde önemli bir adım olarak değerlendirilmiştir. 1954 seçimlerinde Demokrat Parti’den Sivas milletvekili adayı olan Demirağ, seçilerek Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne girmiştir.
Meclis çalışmalarında tarım, hayvancılık, enerji ve altyapı projelerine yoğunlaşmış; özellikle çölleşme ve baraj projeleri üzerine çalışmalar yürütmüştür. Ancak Millî Kalkınma Partisi’nin zayıflaması ve önceki seçim başarısızlıkları, siyasi etkisini sınırlamıştır. Nuri Demirağ, 13 Kasım 1957’de İstanbul’da şeker hastalığı nedeniyle hayatını kaybetmiştir. Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedilen Demirağ, ardında yalnızca sanayi yatırımları değil, aynı zamanda Türk siyasi hayatına katkılar bırakmış bir isim olarak anılmaya devam etmektedir.
Türkiye’nin milli savunma sanayii ve yerli üretim anlayışına yaptığı katkılar, onu bugün hâlâ hatırlanan öncü bir figür haline getirmektedir.
