Türkiye, uydu tabanlı zaman sistemini kurmak amacıyla önemli bir proje başlattı. TÜRKSAT koordinasyonunda yürütülen bu proje, uydu tabanlı zaman ve konum verilerinin üretileceği yerli bir altyapının oluşturulmasını hedefliyor. Proje, kritik haberleşme ağlarının ihtiyaç duyduğu hassas zaman senkronizasyonunu milli imkanlarla sağlamayı amaçlıyor.
Projenin Temel Amaçları Neler?
TÜRKSAT AŞ Genel Müdürü Ahmet Hamdi Atalay, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı himayesinde, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) bünyesinde geliştirilen “Geo Uydu Tabanlı Bölgesel Konum ve Zaman Belirleme Sistemi Geliştirme (G-BKZS) Projesi”ne ilişkin bilgi verdi. Proje kapsamında, TÜRKSAT Atomik Zaman ve Frekans Merkezleri'ne yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Bu merkezler, zaman ve uydu konum verilerinin ilişkilendirilerek navigasyon ve konum bilgisinin üretilmesini sağlamaktadır.
Atalay, mevcut altyapının haberleşme uydularından oluştuğunu belirterek, yer düzeltmeleriyle desteklenen hibrit bir mimarinin geliştirildiğine dikkat çekti. Proje, yalnızca bir konum bulma ve navigasyon sistemi olmanın ötesinde, kritik haberleşme ağlarının ihtiyaç duyduğu hassas zaman ayarını güvence altına almayı hedeflemektedir.
TÜRKSAT Atomik Zaman ve Frekans Merkezleri Neden Önemli?
Bu amaçla Türkiye'de birbirinin yedeği olarak çalışacak iki ayrı TÜRKSAT Atomik Zaman ve Frekans Merkezi yerli imkanlarla inşa edilmektedir. Yabancı kaynaklı uydu sistemlerinden tamamen bağımsız ancak onlarla uyumlu çalışacak bu yapı için gereken tüm yazılımlar ile sinyal alıcı ve verici donanımları özgün olarak geliştirilmiştir. Bu çok hassas zaman bilgisi, önce kendi uydulara, ardından Türkiye’ye ve tüm kapsama alanına dağıtılacaktır.
TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü (UME) ile senkron çalışacak altyapıya sahip Atomik Zaman ve Frekans Merkezleri'nin kurulumu tamamlanmış olup, birinci fazı başarıyla tamamlanmıştır. İkinci faza yakın zamanda başlanması planlanmaktadır. Birinci fazın çıktıları halihazırda kullanılabilir durumdadır, ancak hassasiyetin artırılması amacıyla ikinci fazın gerçekleştirilmesi hedeflenmektedir.
Projenin Sağlayacağı Avantajlar Nelerdir?
Atalay, sistemde üretilen zaman bilgisinin yabancı uydu sistemlerinden bağımsız olduğunu ancak onlarla uyumlu çalıştığını ifade etti. Projenin tamamlanmasıyla, başta GSM altyapıları, kriptolu telsiz sistemleri ve diğer kritik haberleşme şebekeleri olmak üzere Türkiye’nin ihtiyaç duyduğu hassas zaman bilgisi, uçtan uca milli ve bağımsız altyapı üzerinden sağlanabilir hale gelecektir. Bu yerli altyapı, uluslararası zaman ve navigasyon sistemlerinde yaşanabilecek olası kesintilerin Türkiye’nin kritik haberleşme şebekelerinde zafiyet yaratmasını engellemek amacıyla geliştirilmiştir.
Atalay, bu yıl 5-9 Mayıs tarihleri arasında İstanbul’da gerçekleştirilecek SAHA 2026 Uluslararası Savunma, Havacılık ve Uzay Sanayi Fuarı’na ilişkin hazırlıkların tamamlandığını bildirdi. TÜRKSAT olarak, yeni sistemlerini SAHA’ya taşıyacaklarını belirtti. Ayrıca, yerli ve dış kaynaktan temin edilen terminallerle ilgili çalışmaların da sürdüğünü ifade etti.
Atomik zaman, zamanı ölçmek için Dünya’nın dönüşü gibi astronomik olaylar yerine atomların titreşimlerini esas alan son derece hassas bir zaman standardı olarak öne çıkmaktadır. Temel referans olarak sezyum atomu titreşimi dikkate alınmakta ve bu titreşimler son derece sabit olduğu için atomik zaman hata payı çok düşük bir ölçüm sağlamaktadır. GPS sisteminde uyduların konum belirlemesinden telekomünikasyon altyapısı ve veri merkezlerine kadar birçok stratejik alanda bu zaman dikkate alınmaktadır.
Uzay ve savunma sanayisindeki çalışmalar, parçacık fiziği ve astronomi deneylerinde ölçümler atomik saatlerle yapılmakta, elektrik şebekeleri ve senkron çalışan sistemlerde de atomik zaman bilgisi ön plana çıkmaktadır.
