Her yıl 3 Ekim’de kutlanan Dünya Çocuk Günü, çocukların hakları, korunmaları ve eğitim haklarının hatırlanması amacıyla dünya genelinde etkinliklerle anılıyor. BM, UNICEF ve diğer uluslararası kuruluşlar, çocukların sağlık, eğitim ve güvenlik haklarının korunmasını vurguluyor.
Türkiye’de de Dünya Çocuk Günü vesilesiyle çocuk hakları savunucuları, özellikle çocuk adaleti ve suça karışmış çocukların durumu hakkında farkındalık yaratmaya çalışıyor. Ancak son yıllarda artan gençlik şiddeti olayları, toplumda çocuk hakları ile kamu güvenliği arasındaki hassas dengeyi yeniden tartışmaya açtı.
AHMET MİNGUZZİ CİNAYETİ ve Kamuoyu Tepkisi
14 yaşındaki Mattia Ahmet Minguzzi’nin 15 yaşındaki B.B. ve 16 yaşındaki U.B. tarafından öldürülmesi, Türkiye’de çocuk şiddeti tartışmalarını tetikledi. Toplumun bir kısmı, ağır suçlara karışan çocukların yetişkin gibi yargılanmasını talep ederken, baro avukatları ve çocuk hakları savunucuları, çocukların öncelikle mağdur ve rehabilitasyon ihtiyacı olan bireyler olarak görülmesi gerektiğini vurguladı.
Dünya Çocuk Günü perspektifiyle bakıldığında bu tartışma, çocuk haklarının ihlali ve sistemin yetersizliği konusunda ciddi bir uyarı niteliği taşıyor.
Türkiye’de Çocuk Hukuku: Teorik Düzenlemeler, Uygulama Sorunları
Türkiye’de 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu (2005) ile çocuklar için özel mahkemeler kuruldu, cezalar çocukların yaşına ve suçun ağırlığına göre düzenlendi. Ancak uzmanlar, özellikle sosyal inceleme raporlarının yetersiz hazırlandığını, çocukların adli süreçte yalnız bırakıldığını vurguluyor.
12-15 yaş arası: Sosyal inceleme raporlarıyla tedbir uygulanıyor, aile ve çevre araştırılıyor
15-18 yaş arası: Hakimin takdirine bırakılıyor, çoğu zaman eksik değerlendirmelerle karar veriliyor
Ankara Barosu Çocuk Hakları Merkezi Başkanı Hasan Erdoğan, “Dünya Çocuk Günü’nde hatırlamamız gereken, çocukların yalnızca suça karışmış değil, aynı zamanda toplumun korunmaya ihtiyacı olan bireyleri olduğudur,” diyor.
Çocukların Cezai Sorumluluğu ve Uluslararası Perspektif
Türkiye’de asgari sorumluluk yaşı 12, Avrupa ve ABD’de ise büyük farklılıklar var:
Fransa: 13-17 yaş arası çocuklar çocuk mahkemesinde, eğitim cezaları uygulanıyor
Almanya: 14-17 yaş arası çocuk mahkemesinde yargılanıyor; 18-21 yaş özel düzenleme
ABD: 10-12 yaş arası çocuklar, ciddi suçlarda yetişkin mahkemesine sevk edilebiliyor
Uzmanlar, Dünya Çocuk Günü’nde çocuk haklarının korunmasının önemine dikkat çekerek, özellikle güvenlikçi ve özgürlükçü yaklaşımların dengelenmesi gerektiğini vurguluyor.
Tekrar Suça Karışma ve Rehabilitasyon SÜRECİ
Araştırmalar, çocukların cezaevine girmesi sonrası tekrar suç işleme oranlarının yüksek olduğunu gösteriyor:
ABD: %55 bir yıl içinde tekrar tutuklanıyor
Hollanda: Zorunlu terapi alan gençlerin %13,5’i iki yıl içinde tekrar cezaevine dönüyor
Türkiye: Bölgesel araştırmalar %25-35 tekrar suç işleme oranı gösteriyor; Erdoğan gözlemlerine göre bazı vakalarda bu oran %90’a çıkıyor
Dünya Çocuk Günü’nde uzmanlar, çocuk adalet sisteminde rehabilitasyon ve önleyici tedbirlerin güçlendirilmesini, cezalandırmanın tek çözüm olmadığını vurguluyor.
Yetişkin Mahkemesinde Yargılama ve Eleştiriler
ABD ve İngiltere’de bazı vakalarda çocuklar yetişkin mahkemelerinde yargılanıyor:
Eric Smith (ABD, 13 yaşında): 4 yaşındaki bir çocuğu öldürdü, yetişkin mahkemesinde yargılandı
Scarlett Jenkinson & Eddie Ratcliffe (İngiltere, 16 yaş): Arkadaşlarını öldürdü, yetişkin mahkemesinde yargılandı
Türkiye’de ise çocuklar yetişkin gibi görülmese de, uygulamada çocuk adalet sistemi içinde çocuk olarak değerlendirilmiyor, bu da ciddi hak ihlallerine yol açıyor.
Çocuk Cezaevleri ve Türkiye’nin Durumu
Türkiye’de 3 binden fazla tutuklu çocuk bulunuyor. Cezaevleri yetişkinlere benzer yapıda, bölgesel olarak dağıtılmış ve çocukların, ailelerinden uzak kalması, eğitim ve sağlık haklarına erişim eksikliği, çalışmaya zorlanması gibi sorunlarla karşılaşmasına sebep oluyor.
Uzmanlar, Dünya Çocuk Günü vesilesiyle, çocukların toplumdan uzaklaştırılmadan rehabilite edilmesi gerektiğini hatırlatıyor.
Dünya Çocuk Günü’nde Türkiye’ye Yansıması
3 Ekim Dünya Çocuk Günü, çocuk haklarını hatırlamak ve korumak için bir fırsat sunuyor. Türkiye’deki mevcut çocuk adaleti sistemi, özellikle ağır suçlara karışan çocuklar söz konusu olduğunda hem uygulamada hem de hukuki çerçevede yetersiz kalıyor.
Sistem reformu: Sosyal inceleme raporlarının güçlendirilmesi, çocuk mahkemelerinde uzman hakim ve psikolojik destek
Rehabilitasyon: Çocukların cezaevinden ziyade eğitim ve bakım merkezlerinde desteklenmesi
Toplumsal farkındalık: Suça karışmış çocukların yalnızca “failler” değil, aynı zamanda korunması ve topluma kazandırılması gereken bireyler olduğu algısının yaygınlaştırılması
Dünya Çocuk Günü, Türkiye’de çocuk adalet sistemine dair farkındalığı artırmak ve eksiklikleri tartışmak için bir fırsat niteliğinde.
