2023’te Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) içindeki Ar-Ge payı %1,39 iken, 2024’te bu oran %1,46’ya çıktı. 44 trilyon 587 milyar 225 milyon TL’lik GSYH içinde Ar-Ge’ye ayrılan payın artması, Türkiye’nin teknoloji ve inovasyona yönelimini de ortaya koyuyor.
Şirketler Ar-Ge Harcamalarında Lider
Ar-Ge harcamalarının %64,8’i mali ve mali olmayan şirketler tarafından yapıldı. Yükseköğretim kurumlarının payı %30,9, genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların toplam payı ise %4,3 olarak kaydedildi. Harcamaların en büyük kalemi personel giderleri oldu ve toplam harcamaların %59,5’i personele ayrıldı.
Ar-Ge harcamalarının finansmanında da mali ve mali olmayan şirketler %53,8 ile ilk sırada yer aldı. Genel devlet Ar-Ge harcamalarının %30,4’ü, yükseköğretim kurumlarının %12,9’u, yurt dışı kaynaklar %2,9’u ve diğer yurt içi kaynaklar ise yaklaşık %0,01 oranında katkı sağladı.
310 Bin Kişi Ar-Ge Personeli Olarak Çalıştı
2024 yılında tam zaman eşdeğeri (TZE) cinsinden 310 bin 473 kişi Ar-Ge alanında çalıştı. Bu çalışanların %67,1’i mali ve mali olmayan şirketlerde, %30’u yükseköğretimde, %2,9’u ise genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda görev aldı.
Kadın Ar-Ge personeli sayısı 106 bin 74 kişi olarak ölçüldü ve toplam personelin %34,2’sini oluşturdu. Yükseköğretimde kadın oranı %47,9, genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda %30,6, mali ve mali olmayan şirketlerde ise %28,2 oldu.
Ar-Ge personelinin %39,9’u lisans mezunu, %30,6’sı doktora veya eşdeğeri, %20,3’ü yüksek lisans, %4,9’u meslek yüksekokulu ve %4,4’ü lise ve altı eğitim seviyesine sahip. TZE cinsinden değerlendirildiğinde, lisans mezunları %48,9, doktora veya eşdeğeri %21,2, yüksek lisans %19,1, meslek yüksekokulu %5,8 ve lise ve altı %5,0 oranında yer aldı.
Ar-Ge Harcamalarında İstanbul Zirvede
2024’te Ar-Ge harcamalarının en fazla yapıldığı bölge TR10 (İstanbul) oldu ve toplam harcamanın %33,4’ü bu bölgede gerçekleştirildi. Bunu TR51 (Ankara) %27,8 ve TR42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) %9,4 ile takip etti. Ar-Ge personelinin %32,6’sı İstanbul, %19,2’si Ankara ve %8,3’ü TR42 bölgesinde istihdam edildi.
Mali ve mali olmayan şirketlerde 422 milyar 307 milyon TL Ar-Ge harcamasının %52,7’si Ar-Ge merkezlerinde yapıldı. Bu harcamanın %89,4’ü 250 ve üzeri çalışan sayısına sahip girişimler tarafından gerçekleştirildi.
İmalat sanayinde Ar-Ge harcamalarının %46,9’u yüksek teknoloji faaliyetleri, %40,2’si orta yüksek teknoloji faaliyetleri, %8,2’si orta düşük teknoloji faaliyetleri ve %4,7’si düşük teknoloji faaliyetleri tarafından yapıldı. Araştırmacı sayısı açısından ise en fazla çalışan orta yüksek teknoloji faaliyetlerinde yer aldı.
Dolaylı Ar-Ge Teşvikleri Artıyor
Mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları içinde dolaylı Ar-Ge teşviklerinin payı 2024’te %25,1’e yükseldi. 2015’te bu oran %14,8 seviyesindeydi. Aynı dönemde şirketlerin Ar-Ge harcamaları 11,2 milyar TL’den 422 milyar TL’ye ulaştı.
