Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı'ndan Dr. Öğr. Üyesi Fırat Öz, ekran kullanımının çocukların gelişimine etkilerini anlatarak ailelere önemli önerilerde bulundu.
Çocukların Ekran Kullanımının Etkileri Neler?
Ekran kullanımının etkisinin her dönemde farklı şiddette ve önemde olduğunu söyleyen Dr. Öz, şu uyarıda bulundu: 'Bebeklikte öğrenme yüz yüze ilişkiden, sesten ve dokunmaktan geçmektedir; ekran bunların yerini tutmaz, bu yüzden görüntülü konuşma dışında uzak durmak tedbirli bir yaklaşımdır.' Bu dönemdeki ekran maruziyeti özellikle sosyal açıdan kritik bir öneme sahiptir.
Erken çocuklukta bir yetişkin eşliğinde, yaşa uygun içerikler kontrollü bir şekilde izlenebilir; ancak tek başına izlenen hızlı videolar eğer karşılıklı oyunun ve sohbetin yerini alırsa dil ve dikkat becerileri sekteye uğrayabilir.
Ekran Kullanımının Dikkat Üzerindeki Etkisi Nedir?
Okul çağında dikkat işlevlerinin ön plana çıktığını ifade eden Dr. Öz, şunları söyledi: 'Yoğun ekran kullanımı, özellikle de kısa videolar, dikkat güçlükleriyle birlikte görülüyor; ancak bu birlikteliğin yönü yani ekranın mı dikkati zorladığı, yoksa dikkati zorlanan çocukların mı ekrana yöneldiği henüz net değildir.' Bu dönemdeki ekran kullanımının dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna doğrudan yol açtığı gösterilmemiştir; fakat bu tanıyı almış çocuklarda belirtileri belirginleştirebilir.
Tanısı olmayan çocuklarda da yoğun ekran kullanımı, dikkat işlevlerini etkileyebilir.
Ergenlik Döneminde Ekran Kullanımının Önemi Nedir?
Ergenlikte ekran, arkadaşlık kurmanın ve kimlik arayışının başlıca alanıdır; aynı zamanda sürekli karşılaştırmaya, beğenilme kaygısına, siber zorbalığa ve uygunsuz içeriğe açık bir ortamdır. Bu nedenle ergenin ekranda ne kadar kaldığından daha fazla neyle karşılaştığı gözlenmelidir.' Tatil döneminde de kullanım süresinin mutlaka sınırlandırılması gerektiğini kaydeden Dr. Öz, 'Tatil dinlenme fırsatıdır; ancak dinlenmek, sınırsız ekran kullanımı demek değildir.' dedi.
Güncel verilere göre 6-15 yaş çocukların büyük çoğunluğu internet kullanıyor; en çok video izliyor, ardından ödev ve oyun için kullanıyor. Bu nedenle ilk olarak çocuğun ekranda ne yaptığına bakmak gerekir.'
Dr. Öz, ara tatilde çocukların ekran kullanımını dengelemek isteyen ailelere şu önerilerde bulundu: 'Ekran kullanımının süresini ve amacını çocukla birlikte belirleyin. Her gün en az bir ortak, ekran dışı etkinlik planlayın. Çocuğun uyku düzenini ve fiziksel hareketini koruyun. Yemek sırasında telefonunuzu bir kenara bırakarak örnek olun. Tüm kuralları bir anda uygulamak yerine küçük ve sürdürülebilir değişikliklerle başlayın.'
Yoğun ekran kullanımının her zaman bağımlılık anlamına gelmediğini vurgulayan Dr. Öz, değerlendirmede temel ölçütün geçirilen süre değil, günlük yaşamda ortaya çıkan işlevsellik kaybı olduğunu söyledi. Öz; ekran kapatıldığında aşırı öfke, sevilen etkinliklerden ve arkadaşlardan uzaklaşma, gizli kullanım, yalan söyleme, uyku düzeninde bozulma ve okul başarısında düşüş gibi belirtilerin birlikte ve sürekli görülmesi gerektiğine dikkat çekti.
Ekran süresini azaltmanın ani yasaklarla değil, çocukla iş birliği içinde yürütülmesi gerektiğini belirten Dr. Öz, ailelerin öncelikle çocuğun ekranla ilişkisini anlamasının önemini vurguladı.
