İspanya’nın önde gelen araştırma merkezlerinden CSIC’e bağlı Nörobilim Enstitüsü ve Miguel Hernández Üniversitesi (UMH) tarafından yürütülen araştırma, gebeliğin 20. haftasında fetüs beyninin gelişimi üzerinde COVID-19’un önemli etkileri olduğunu ortaya koydu. 2023 yılında "Cellular and Molecular Life Sciences" dergisinde yayımlanan çalışma, sonraki yıllarda uluslararası bilim camiasınca da doğrulandı.
Gebeliğin 20. Haftasında Beyin Gelişimi ve Virüsün Rolü
Nörobilimci Salvador Martínez, hamileliğin 20. haftasının fetüs beyni, özellikle korteks gelişimi için kritik bir dönem olduğunu vurguladı. Bu süreçte nöronların yer değiştirmesi ve beyne oksijen taşınması, SARS-CoV-2 virüsünün hücreye giriş kapısı olan ACE2 proteini üzerinden gerçekleşiyor. Henüz kan-beyin bariyerinin oluşmadığı bu dönemde, virüs doğrudan olgunlaşmamış nöronlara nüfuz edebiliyor.
Araştırmada, 2020 yılında düşük sonrası bağışlanan 20 haftalık fetüs beyinlerinde yapılan incelemelerde, virüsün özellikle hafıza fonksiyonlarıyla ilişkilendirilen hipokampüs bölgesinde etkili olduğu gözlemlendi.
COVID-19 ve Nörogelişimsel Bozukluklar Arasındaki Bağlantı
Konjenital COVID-19 vakalarında, annelerde yüksek viral yük tespit edilen durumlarda, fetüs beyin gelişiminde bozulmaların daha yaygın olduğu belirlendi. Bu bozuklukların otizm spektrum bozukluğu, dikkat eksikliği ve hiperaktivite (DEHB), öğrenme güçlükleri gibi nörogelişimsel rahatsızlıklarla ilişkilendirilebileceği bildirildi.
Epidemiyolojik veriler, bu çocuklarda bilişsel gelişim geriliğinin ortalamada %10 oranında arttığını gösterirken, annelerin aşılanmış olduğu durumlarda riskin belirgin şekilde azaldığı tespit edildi.
Uzmanlardan Uyarılar ve Geleceğe Yönelik Öngörüler
Salvador Martínez, SARS-CoV-2’nin küresel ölçekte yaygın etkilerinin yanı sıra, fetüs beynine ulaşması halinde bilişsel engellerin artabileceğine dikkat çekti. Bugün, enfekte annelerden doğan çocukların 5 yaşına gelmesiyle birlikte, öğrenme süreçleri ve beyin fonksiyonlarındaki gecikmeler daha belirgin hale gelmeye başladı.
Salvador Martínez’in Akademik ve Klinik Çalışmaları
1961 doğumlu olan Salvador Martínez, UMH’de Anatomi ve İnsan Embriyolojisi profesörü olarak görev yapıyor. Paris Pasteur Enstitüsü’nde dersler vermiş, 2016-2020 yılları arasında Nörobilim Enstitüsü’nü yönetmiştir. Ayrıca, ALS hastalığına yönelik kök hücre tedavileri ve süt dişlerinden elde edilen nöral hücrelerle otizm, Rett sendromu ile lökodistrofi gibi nadir sinir sistemi hastalıklarına yönelik kişiselleştirilmiş tedavi projelerinde öncülük yapmaktadır.
Bu kapsamlı araştırma, COVID-19 pandemisinin fetüs beyin gelişimi üzerindeki etkilerini anlamada önemli bir adım olarak değerlendiriliyor ve önleyici sağlık stratejilerinin geliştirilmesine katkı sağlıyor.
