Gizliliği kaldırılan CIA ve ABD hükümeti belgeleri, 1960'lı yıllarda hava koşullarını değiştirmek için yürütülen çalışmaları ve Vietnam Savaşı sırasında bulut tohumlamanın askeri amaçlarla kullanılmasını yeniden gündeme taşıdı.
Yıllar önce gizliliği kaldırılan CIA belgeleri yeniden gündeme geldi. Belgeler, ABD’nin 1960’lı yıllarda hava koşullarını değiştirmeye yönelik araştırmalara ciddi kaynak ayırdığını gösterirken, Vietnam Savaşı sırasında bu teknolojinin askeri amaçlarla da kullanıldığı ortaya çıkıyor.
Hava Durumunu Değiştirmek İçin Hangi Çalışmalar Yapıldı?
Hava durumunu değiştirmek için bütçe artırıldı. CIA arşivindeki 7 Ekim 1965 tarihli “Weather Modification” başlıklı belgede, ABD’nin hava durumu değiştirme çalışmalarına yönelik ilgisinin hızla arttığı görülüyor. Belgede 1967 için planlanan federal desteğin 1963 seviyesinin dört katına, 1965 seviyesinin ise iki katından fazlasına çıkacağı belirtiliyor.
Ayrıca programın genişletilmesinin Beyaz Saray tarafından desteklendiği ifade ediliyor. Çalışmalar yalnızca yağmur yağdırmaya odaklanmıyordu. O dönemde bulutların ve sisin dağıtılması, yağışların artırılması ve fırtına sistemlerinin etkilenmesi gibi farklı yöntemler hem sivil hem de askeri kullanım açısından araştırılıyordu.
Vietnam Savaşı’nda Hava Koşulları Nasıl Hedef Alındı?
Bu araştırmaların en dikkat çekici örneklerinden biri Project Popeye oldu. ABD Dışişleri Bakanlığı'nın yayımladığı 1967 tarihli resmi belgede, Kuzey Vietnam ve Laos'taki ikmal güzergahlarında yağışı artırmak amacıyla bulut tohumlama yapılmasının planlandığı açıkça belirtiliyor. Amaç, özellikle Ho Chi Minh Yolu çevresinde yolları çamurlu hale getirmek, kamyon trafiğini yavaşlatmak ve askeri ikmal hatlarını aksatmaktı.
Ekim 1966'da gerçekleştirilen denemelerde 50'den fazla bulut tohumlama girişimi yapıldığı ve belgelerde bunların büyük bölümünün kısa süre içinde yağışla sonuçlandığının değerlendirildiği görülüyor. Operasyon daha sonra 1967 ile 1972 yılları arasında devam etti. Bulutların içine yağış oluşumunu teşvik eden maddeler bırakılarak muson koşullarının hedef bölgelerde daha uzun süre etkili olması amaçlandı.
Hava Durumunun Askeri Amaçlarla Kullanılması Yasal Olarak Nasıl Değerlendirildi?
Hava koşullarını askeri avantaja dönüştürme çalışmaları ilerleyen yıllarda uluslararası tartışmaların konusu oldu. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu 1976'da, çevresel değişiklik tekniklerinin askeri veya düşmanca amaçlarla kullanılmasını sınırlayan ENMOD Sözleşmesi'ni kabul etti. Sözleşme 5 Ekim 1978'de yürürlüğe girdi.
Belgeler, hava durumunu değiştirme teknolojilerinin yalnızca teorik bir fikir olmadığını ve geçmişte askeri operasyonlarda gerçekten denendiğini ortaya koyuyor. Ancak 1965 tarihli CIA belgesinin günümüzde uçakların gizlice kimyasal püskürttüğü veya devam eden küresel bir “hava kontrol sistemi” bulunduğu yönündeki iddiaları kanıtlamadığını da ayırmak gerekiyor.
