Taliban’ın Ağustos 2021’de yönetimi ele geçirmesinin ardından kadınların eğitime erişimi kademeli olarak sınırlandırılmış, önce ortaöğretim ardından üniversiteler kadınlara kapatılmıştı.
Başlangıçta geçici olduğu belirtilen yasaklar, yeni kararla birlikte resmî ve kalıcı bir devlet politikası haline geldi. Böylece Afganistan’da kadınlar ve kız çocukları eğitim sisteminin tamamen dışına itildi.
2,2 milyon kız öğrenci eğitim hakkını kaybetti
UNESCO verilerine göre Taliban yönetimi altında çıkarılan düzenlemeler nedeniyle yaklaşık 2,2 milyon kız öğrenci ilkokul sonrası eğitim hakkını kaybetti. Taliban'ın Eğitim Bakanlığı, Afgan kızları ve kadınlarının 6. sınıf sonrasında eğitim almayacağını belirtti.
Afganistan, bugün kız çocuklarının ortaöğretim ve yükseköğretime tamamen erişemediği tek ülke olarak tanımlanıyor.
Afganistan'da köle kavramı yeniden gündemde
Öte yandan Taliban yönetiminin 2026 yılı başında hazırladığı yeni ceza yasası taslaklarında köle ifadesinin yer aldığı iddiaları, insan hakları çevrelerinde alarm zillerinin çalmasına neden oldu.
Birleşmiş Milletler ve çok sayıda sivil toplum kuruluşu, Afganistan’daki mevcut durumu “yaşayan bir kölelik” ve “cinsiyet apartheidı” olarak nitelendiriyor.
Kadınların eğitim ve çalışma haklarının ellerinden alınması, erkek refakatçi olmadan sokağa çıkamaması ve kamusal yaşamdan tamamen dışlanması, temel insan haklarının sistematik biçimde ihlali olarak değerlendiriliyor.
Afganlar yasağın kalkmasını istiyor
Uluslararası kuruluşlar, eğitim yasağının Afganistan’ın sosyal ve ekonomik geleceği üzerinde yıkıcı etkiler yaratacağı görüşünde. UNICEF ve UN Women raporlarında, kadınların eğitimsiz bırakılmasının ülkenin ekonomik kalkınmasını, sağlık sistemini ve toplumsal refahını uzun yıllar boyunca olumsuz etkileyeceği vurgulanıyor. Araştırmalar, Afgan toplumunun büyük bölümünün kız çocuklarının eğitimine destek verdiğini ve yasağın kaldırılmasını istediğini ortaya koyuyor.
Taliban yönetimi yasağı “uygun ortamın sağlanamaması” gerekçesiyle savunsa da, bu açıklamalar uluslararası arenada ikna edici bulunmuyor. Kadınların eğitim hakkının tamamen ortadan kaldırılması, Afganistan’ı küresel ölçekte eşi benzeri olmayan bir insan hakları krizinin merkezine yerleştiriyor.
