Rusya'nın enerji sektöründe yaşanan küresel fiyat artışlarına rağmen bütçe gelirlerinde belirgin bir gerileme kaydedildi. Küresel piyasalarda yaşanan hareketlilik ve ham petrol varil fiyatlarındaki yükseliş, Moskova yönetiminin toplam enerji gelirlerini istenen düzeyde tutmaya yetmedi.
Rusya Maliye Bakanlığı tarafından paylaşılan resmi verilere göre, ülkenin petrol ve doğal gaz kaynaklı federal bütçe gelirleri ocak-eylül döneminde yüzde 17,2 oranında azalarak 6,61 trilyon rubleden 5,47 trilyon rubleye geriledi. Bu düşüşle birlikte enerji kaleminde yaklaşık 1,14 trilyon rublelik kayıp yaşandı. Buna karşın aynı dokuz aylık süreçte toplam bütçe gelirleri yüzde 10 artışla 29,64 trilyon rubleye, enerji dışı gelirler ise yüzde 18,8 yükselişle 24,17 trilyon rubleye ulaştı.
Fiyat Artışları Neden Bütçeye Yansımadı?
Orta Doğu eksenli çatışmaların küresel ham petrol fiyatlarını yukarı çektiği bu dönemde, Rusya açısından yüksek varil fiyatları teorik olarak ihracat değerini artırma potansiyeli taşıdı. Ancak bütçeye yansıyan meblağı sadece satış rakamı değil, aynı zamanda vergi hesaplamalarında baz alınan göstergeler belirliyor.
Rusya Ekonomik Kalkınma Bakanlığı verilerine göre, ülkenin ana ihraç kalemi olan Ural petrolünün ortalama varil fiyatı eylülde geçen yılın aynı ayındaki 56,82 dolardan 92,08 dolara tırmandı. Yaklaşık yüzde 62'lik bu fiyat artışı üreticilerin döviz cinsinden kazançlarını desteklese de ruble bazlı bütçe hesaplarına aynı ölçüde yansımadı.
Petrol ihracatı döviz üzerinden fiyatlandırılırken, üretim vergileri ve bütçe gelirleri ruble cinsinden hesaplanıyor. Bu durum, rublenin dolar karşısında değer kazanmasının aynı tutardaki döviz gelirinin daha az rubleye dönüşmesine yol açtığını gösterdi. Maliye Bakanlığı, dokuz aylık gelir kaybındaki temel etkenlerden birinin doların ortalama kurundaki düşüş olduğunu vurguladı.
İHA Saldırıları ve Rafineri Krizi
Ukrayna güçlerinin Rus rafinerilerine ve kritik enerji altyapısına düzenlediği İHA saldırıları, ülkenin petrol işleme faaliyetlerinde derin aksamalara neden oldu. Uluslararası Enerji Ajansının (IEA) 17 Eylül tarihli analizine göre, 32 büyük rafinerinin günlük yaklaşık 6,5 milyon varillik kapasitesi bulunmasına rağmen, haziran ayında işlenen ham petrol miktarı günlük 3,8 milyon varile geriledi.
Söz konusu miktar, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 30'a yakın bir düşüşle son 20 yılın en düşük seviyesine işaret etti. IEA raporunda, yılın ilk sekiz ayında rafinerilerin ortalama üç günde bir İHA saldırılarından etkilendiği, ağustos sonu itibarıyla 32 tesisten sadece beşinin saldırı almadığı ifade edildi.
Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak, 2 Ekim'de Federasyon Konseyinde yaptığı değerlendirmede, saldırıların sürdüğünü fakat alınan koruma önlemleri sayesinde hasarın sınırlandırıldığını aktardı. Novak, hasarlı ekipmanların onarım faaliyetlerinin hızlandırıldığını dile getirdi.
İhracat Kısıtlamaları ve Dampfer Mekanizması Baskısı
Üretim sıkıntıları nedeniyle iç piyasanın akaryakıt arzını güvence altına almak isteyen hükümet, benzin ve bazı petrol ürünlerinin ihracat kısıtlamalarını uzattı. Temmuz ayındaki düzenleme ile benzin ihracatı yasağı 31 Ocak 2027 tarihine kadar uzatıldı. Ekonomik Kalkınma Bakanlığı, petrol ürünleri ihracatının 2025'teki 125,8 milyon tondan bu yıl 98,5 milyon tona düşmesini öngörüyor.
Öte yandan, iç piyasada akaryakıt fiyatlarını baskılamak amacıyla uygulanan ve dampfer olarak bilinen destek mekanizması kamu harcamalarını artırdı. Dış piyasa fiyatlarının iç pazara göre avantajlı olduğu dönemlerde rafinerilere bütçeden ödeme yapılmasını öngören sistem çerçevesinde, eylülde petrol şirketlerine 305,5 milyar ruble aktarıldı.
Ağustostaki 197,3 milyar rublelik tutarı aşan bu ödeme, Nisan 2022'den bu yana kaydedilen en yüksek seviye olarak kayıtlara geçti. Yaşanan tüm bu gelişmeler sonucunda, ocak-eylül döneminde federal bütçe açığı 5,19 trilyon rubleye ulaştı ve hükümet yıl sonu bütçe açığı tahminini Gayri Safi Yurt İçi Hasıla'nın yüzde 3,2'sine yükseltti.
(Kaynak ve Görsel: Anadolu Ajansı)
