Borsa İstanbul (BIST), 3 Eylül 2025 tarihinde pay piyasasında yaşanan hızlı değer kaybı sonrası kritik bir karar açıkladı. BIST 100 endeksi, saat 10:01:56 itibarıyla %2 oranında düşüş kaydederken, borsa yönetimi açığa satış işlemlerine yönelik “yukarı adım kuralı”nın devreye alınacağını duyurdu. Endeksteki bu hareketlilik, borsanın otomatik güvenlik protokollerini harekete geçirdi.
Açığa Satış (Short Selling) Nasıl Yapılır?
Açığa satış, yatırımcının sahip olmadığı bir menkul kıymeti (örneğin hisse senedi) ödünç alarak satması ve daha sonra fiyat düştüğünde daha ucuza geri alarak kâr etmesi stratejisidir. Temel mantığı “yüksekten sat, alçaktan al” şeklinde özetlenebilir.
Bu işlemi gerçekleştirmek için genellikle aracı kurum üzerinden marj hesabı açmak gerekir; hisseler aracı kurum veya başka bir yatırımcıdan ödünç alınır. Ödünç alma sırasında bir faiz ödenir ve bu işlem maliyetini oluşturur. Açığa satış yüksek risk içerir, çünkü hisse fiyatı yükseldiğinde zarar teorik olarak sınırsız olabilir. İşte işlem adımları…
- Yatırımcı, ödünç alacağı hisseleri belirler ve aracı kurumu aracılığıyla temin eder.
- Hisseleri o anki piyasa fiyatından satar ve satıştan elde ettiği tutarı hesabında tutar.
- Hisse fiyatının düşmesini bekler.
- Beklenti gerçekleşirse, hisseleri daha düşük fiyattan geri alır ve ödünç alınan tarafa iade eder.
- Satış ile geri alma fiyatı arasındaki pozitif fark, işlem masrafları ve ödünç alma maliyeti düşüldükten sonra kârı oluşturur.
- Örneğin, 100 TL’den satılan 100 hisse 80 TL’den geri alınırsa, 2.000 TL brüt kâr elde edilir. Ancak fiyat yükselirse zarar kaçınılmazdır.
Borsada Açığa Satış Yasağı Nedir?
Açığa satış yasağı, piyasa düzenleyici kurumlar tarafından olağanüstü durumlarda uygulanan geçici bir kısıtlama veya durdurmadır. Türkiye’de bu yetki Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve Borsa İstanbul’a aittir.
Yasağın amacı; ekonomik kriz, siyasi belirsizlik, finansal şok veya aşırı volatilite dönemlerinde panik havasını önlemek ve fiyatların gerçek değerinin çok altına düşmesini engellemektir. Ayrıca, piyasa manipülasyonu girişimlerini sınırlamak ve küçük yatırımcıların güvenini korumak için de uygulanır.
Türkiye’de açığa satış yasağı, SPK kararıyla duyurulur ve belirli hisselerde veya tüm piyasada geçerli olabilir. Yasaklar genellikle geçici olup, süresi sonunda gözden geçirilerek kaldırılabilir veya uzatılabilir. Eleştirilen yönleri ise piyasa likiditesini azaltması, fiyat keşfi sürecini yavaşlatması ve yatırımcıların riskten korunma stratejilerini kısıtlamasıdır.
Borsa İstanbul’dan Duyuru
Borsa İstanbul, 3 Eylül 2025’te pay piyasasında açığa satış işlemleriyle ilgili önemli bir düzenleme açıkladı. Duyuruya göre, BIST 100 endeksinde saat 10:01:56 itibarıyla %2’lik düşüşün ardından açığa satış yapılabilen işlem sıralarında seans sonuna kadar “yukarı adım kuralı” uygulanacak.
