İzmir'de 35 yıldır ALS ile mücadele eden 65 yaşındaki emekli göz doktoru Alper Kaya, 2023 yılında yürürlüğe giren asansör yönetmeliği değişikliği sonrasında evine hapsoldu. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yapılan düzenlemeyle eski tip asansörlere getirilen iç güvenlik kapısı uygulaması, Kaya ve benzeri durumdaki pek çok engelli için ulaşımı imkânsız hale getirdi.
Güvenlik Standartları Arttı, Yaşam Alanı Daraldı
Yönetmelikteki güncelleme, güvenlik standartlarını yükseltmeyi amaçlasa da, eski binalarda yaşayan engellilerde beklenmedik mağduriyetlere yol açtı. Yönetmelik gereği, içinde kabin içi kapı bulunmayan asansörler "kırmızı etiket" sayılınca, apartman yönetimi asansöre iç kapı sistemi taktırdı. Ancak eski bina kuyularının dar olması nedeniyle eklenen katlanır kapı mekanizması, asansörün kullanılabilir kabin alanını önemli ölçüde daralttı.
Santimetrelerle ölçülen bu daralma, Kaya'nın yaşam destek üniteli medikal tekerlekli sandalyesinin asansöre sığmasını imkânsız hale getirdi.
Hastalık Sürecinde Kaybedilen Özgürlük
Henüz 30 yaşındayken ALS teşhisi konan Dr. Alper Kaya, hastalığın yıllar içinde yavaşça ilerlediğini anlattı. Apartmana ilk taşındığında bastonla veya zaman zaman desteksiz yürüyebildiğini belirten Kaya, ilerleyen süreçte tekerlekli, ardından akülü sandalye kullanmak zorunda kaldığını söyledi. Kaya, "O dönemde ellerimi kullanabildiğim için akülü sandalyemle apartmanın asansörüne tek başıma girip çıkabiliyor, evimden dışarıya özgürce gidebiliyordum. Apartman eski, 90'lı yıllarda yapılmış ve asansörü küçük olmasına rağmen bu şekilde ihtiyaçlarımı karşılayabiliyordum" ifadelerini kullandı.
Ellerini kullanamaz hale gelmesiyle beraber 2023'te yapılan düzenleme gereği asansöre iç kapı takıldığını belirten Kaya, kontrol mühendislerinin asansörü kapattığını ve iç kapı takılmak zorunda kalındığını aktardı. Yapılan işlemin ardından asansör tekrar çalışsa da Kaya için durum değişti: "Daha önce rahatça girip kapatabildiğim asansörde, artık iç kapı nedeniyle kapı kapanmıyor ve bu yüzden asansör çalışmıyor. Sonuç olarak evimden dışarı çıkamaz hale geldim. Çevremdeki diğer tekerlekli sandalye kullanıcılarının da benzer şekilde bu asansörleri kullanamadığını fark ettik."
Yetkililere Esnek Çözüm Çağrısı
Kaya, yaşadığı sorunun yalnızca kendisine özgü olmadığını, eski apartmanlarda yaşayan çok sayıda engelli bireyin aynı mağduriyeti yaşadığını ve hasta topluluklarından çok sayıda şikayet aldığını vurguladı. Eski binalarda asansör boşluğu ve yapı ölçülerinin sabit olduğunu, bu nedenle fiziksel genişletmenin çoğu zaman mümkün olmadığını belirtti. Yönetmelikteki iç kapı zorunluluğunun erişim sorunu yarattığını ifade eden Kaya, "Bu noktada, eski binalar için daha esnek ve modern çözümler geliştirilebilir. Uzaktan kumanda sistemleri, özel düğmeler veya farklı teknik uygulamalar gibi çözümler mümkündür. Bu konuda bürokratların ve teknokratların bir çalışma yapmasını arzu ediyorum, çünkü gerçekten çok sayıda mağdur insan var" çağrısında bulundu.
Güvenlik odaklı yönetmelik değişikliği, dar kabinli eski asansörlerde kullanım alanını kısıtlayarak ALS ve benzeri ağır engelli bireylerin evlerinden çıkmasını engelledi. Yetkililerden esnek ve erişilebilir çözümler bekleniyor.
