16. yüzyılda Osmanlı ilmi birikiminin matematik bilimleri ve teknoloji alanındaki zenginliğini yansıtan sergi, klasik İslam astronomisinin son büyük temsilcisi kabul edilen, Osmanlı bilim tarihinin müstesna isimlerinden matematikçi ve astronom Takiyyüddin Rasıd'ın 500. doğum yılı münasebetiyle hazırlandı.
Sergide Rasıd'ın eserlerinin yanında matematik, misaha, geometri, optik, hey'et, mikat, takvim, robotik, mekanik ve coğrafya gibi bilim dallarındaki nadir yazma eserler ile tarihi astronomi aletleri yer alıyor.
'İstanbul Rasathanesi, her açıdan rekabet edebilecek bir bilim yuvası olmuştur'
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, açılışta yaptığı konuşmada, İstanbul Rasathanesi'nin kurucusu Takiyyüddin Rasıd'ın gözlem yöntemleri, matematiksel hesaplamaları ve optik alanındaki kuramsal çalışmalarıyla döneminin dünya ölçeğindeki en ileri bilim insanları arasında yer aldığını söyledi.
Sergideki eserlerin, onun ve temsil ettiği ilmin, çevrenin entelektüel derinliğini göstermesi bakımından büyük önem taşıdığını belirten Ersoy, şunları kaydetti:
"Sergimiz, yazma eserler ve tarihi astronomi aletleriyle onun şahsında aslen bir döneme, özgün eser, bilgi, icat ve uygulamalara ışık tutmaktadır. Kendisi, astronomi alanında artık yeni gözlemlere gerek olduğunu, bazı eski ölçümlerin ihtiyaca cevap veremediğini ve bir gözlemevi kurulması gerekliliğini ortaya koymuştur. Sultan 3. Murad'ın desteğiyle bu gözlemevini kuran Takiyyüddin, onu hem gelenekten miras aldığı hem de kendi icadı, dönemin en ileri matematik-astronomi aletleriyle donatmıştır. İşte İstanbul Rasathanesi böyle vücuda gelmiştir. Hizmete açılmasının ardından çalışma ömrü kısa olup kapatılsa da şüphesiz ki kendi döneminde dünyadaki benzerleriyle her açıdan rekabet edebilecek bir bilim yuvası olmuştur."
Ersoy, Rasıd'ın ışığın küresel yayılımına dikkati çeken bilim insanlarından olduğuna işaret ederek "'Uzakta bulunmaları sebebiyle görülemeyen şeyleri gösterebilen bir billur' şeklinde tanımladığı icadını, yine kendi kaleme aldığı optik kitabından biliyoruz. Bu nüans, dürbün veya teleskop olarak bildiğimiz aletler Batı'da henüz icat edilmeden önce Osmanlıda konuyla ilgili çalışmalar yapıldığını göstermektedir" dedi.
‘Farklı dallardaki eşsiz bilgisini eserleri ve icatlarıyla ortaya koyan bir öncü’
Rasıd'ın trigonometri alanındaki çalışmalarının da bilim tarihi açısından önemli bir yere sahip olduğunu vurgulayan Ersoy, İslam matematikçileri tarafından geliştirilen ondalık kesirleri, daha ileri bir düzeye taşıyarak trigonometri ve astronomi çalışmalarında kullandığını söyledi.
Bakan Ersoy, bu çalışmalar doğrultusunda sinüs ve tanjant tabloları hazırlayan Rasıd'ın zaman ölçümü alanında da önemli eserler ortaya koyduğunu aktardı.
Unutulmaz matematikçinin cep, duvar, masa ve astronomik gözlem saatlerini ele aldığı eserinin kendi döneminde bu alandaki en kapsamlı çalışmalar arasında yer aldığını vurgulayan Ersoy, "Takiyyüddin'in geliştirdiği saatlerin en önemli özelliği astronomi çalışmalarında kullanılabilecek düzeyde yüksek hassasiyete sahip olmasıdır." diye konuştu.
Mehmet Nuri Ersoy, Rasıd'ın teknoloji sahasında kaleme aldığı eserinin de teknoloji tarihi açısından bir mihenk taşı olduğunu altını çizerek şöyle devam etti:
"Takiyyüddin, muazzam bir ilim deryası. Farklı dallardaki eşsiz bilgisini ve hakimiyetini hem eserleri hem icatlarıyla ortaya koymuş bir öncü. Onu burada anlatmaya zamanımız yetmez. Biz, bugünün bilim dünyasının üzerinde yükseldiği bilgi ve icatların kaşifi ve mucidi olan, insanlığının ufkunu ilmin ışığıyla aydınlatan Türk-İslam medeniyetinin varisleriyiz. Rasıd, bu gerçeğin 16. yüzyıldaki simgesidir. Çok uzun yıllar boyu bu büyük mirasa sahip çıkılmamış olması, bilim ve teknoloji noktasında her şeyin Batı tarafından insanlığa kazandırıldığı gibi büyük bir yalanın çocuklarımıza eğitim diye dikte edilmesine sessiz kalınması, meydanın 'Yapılamaz.', 'Olmaz.', 'Ne gerek var?' diyenlere bırakılması bize çok pahalıya mal olmuştur. Ancak zihinleri boğan bu yalan ve yanlış seline, Cumhurbaşkanımızın liderliğinde 24 yıldır bir set çekilmiş, tarihine ve kültürüne sahip çıkan, bunlardan beslenen öz güveniyle her alanda öncülük ve özgünlük gömleğini yeniden üzerine giyen bir nesil ilim ve teknoloji meydanına çıkmıştır. Bu ülkenin bilim insanları, mühendisleri, araştırmacıları kendilerine fırsat sunulduğunda neleri başarabileceklerini çok net ortaya koymuştur ve koymaya devam etmektedir."
‘Takiyüddin, medeniyetteki farklı bilim tutumlarını sentezleyip, üste çıkarmayı becermiş bir isim’
TÜYEK Başkanı Coşkun Yılmaz da kurumun çalışmalarından bahsederek dünyanın en büyük yazma eser koleksiyonuna sahip olduklarını ve eserlerin dijitalleşme çalışmalarının devam ettiğini aktardı.
Kurum olarak birçok alanında ilk ve farklı sergiler de açtıklarını söyleyen Yılmaz, Amasya, Kütahya gibi farklı şehirlerde de yakın zamanda sergi açarak halkla bir araya geldiklerini ifade etti.
İstanbul Medeniyet Üniversitesi Bilim Tarihi Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. İhsan Fazlıoğlu ise Takiyyüddin Rasıd'ın çalışmalarının öneminden bahsederek, şunları anlattı:
"Rasıd, Türk tarihinde, İslam medeniyetinde bizim geleceğimizi kurtarabilecek nitelikte bir bilim insanı. İslam medeniyeti büyük bir medeniyet, Osmanlı bunun büyük bir parçası. Hemen hemen her alanda pek çok başarılı isim var ama Takiyüddin'i farklı kılan ne? İslam medeniyeti çok merkezli bir medeniyet. Zaman dilimi açısından da son derece uzun bir dilimi kapsıyor. Takiyüddin bu geniş ölçekli medeniyetteki farklı bilim tutumlarını sentezleyip, bir üste çıkarmayı becermiş bir isim."
Sergi, 30 Eylül'e kadar ziyarete açık olacak.
Kaynak: İHA
