Çinli otomotiv devi BYD'nin Manisa'da gerçekleştirmeyi planladığı 1 milyar dolarlık fabrika yatırımının iptal edilmesi halinde, Türkiye hükümetinin sağladığı teşvikler, vergi muafiyetleri ve kamu arazisinin geri alınacağı resmi olarak duyuruldu. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, TBMM'ye sunulan soru önergelerine verdiği yanıtta, yatırımın tamamen rafa kaldırılması durumunda hem teşviklerin hem de tahsis edilen kamu arazisinin geri alınacağını belirtti.
BYD, 2024 yılında imzaladığı yatırım anlaşması çerçevesinde Manisa'da yıllık 150 bin araç üretim kapasitesine sahip bir fabrika kurmayı ve 2026 yılı sonuna kadar üretime başlamayı taahhüt etmişti. Bu yatırım karşılığında şirket, Çin'den ithal edilen otomobillere uygulanan yüzde 40 ilave gümrük vergisinden muaf tutulmuştu. Ancak şirket, Haziran ayında yatırımını askıya aldığını açıklamıştı.
Hukuki Süreç ve Devletin Alacakları Neler Olacak?
Yatırımın resmi olarak iptal edilmesi halinde hükümet, bugüne kadar vergi muafiyeti kapsamında ithal edilen araçlar için ödenmeyen yüzde 40 ilave gümrük vergisini gecikme faiziyle birlikte şirketten tahsil edecek. Bakan Kacır'ın ifadelerine göre, yatırım sürecinde devlete sunulan teminat mektupları devreye alınacak ve Manisa Organize Sanayi Bölgesi'nde fabrika için tahsis edilen kamu arazisi geri alınacak.
Hükümetin açıklaması, mevcut vergi muafiyeti nedeniyle 2 milyar dolarlık satış yapan şirketten önemli bir mali talepte bulunabileceğini gösteriyor. Vergi muafiyetinden yararlanan dönemde BYD, Türkiye'de 60 binden fazla araç satışı gerçekleştirmişti.
BYD'nin Pazar Performansı ve Gelecek Hedefleri
Sektör analizlerine göre, şirket, yatırım taahhüdü sayesinde elde ettiği vergi avantajlarıyla pazarında önemli bir maliyet avantajı yakalamış, 2025 yılında Türkiye'de 45 bin 537 araç satarak şarj edilebilir hibrit ve yeni enerji araçları segmentlerinde ülkenin en çok satış yapan markası olmuştur. Ancak şirketin satış performansı son dönemde belirgin şekilde zayıflamıştır.
2026'nın ilk altı ayında satışlar geçen yılın aynı dönemindeki 25 bin 501 adetten 6 bin 809 adede gerileyerek yüzde 73,3 düşüş göstermiştir. BYD'nin İcura Kurulu Başkan Yardımcısı Stella Li, Haziran ayında yaptığı açıklamada üretimin 2026'nın dördüncü çeyreğinde Macaristan'da başlamasının hedeflendiğini belirtmiş, Manisa yatırımının askıya alındığını açıklamıştır.
Devlet Teşvikleri ve İzleme Süreçleri
Bakan Kacır, söz konusu yatırımın Türkiye'nin yeni nesil araç üretim kapasitesini artırmayı amaçlayan proje bazlı teşvik programı kapsamında değerlendirildiğini, yatırımın kapsamı, asgari şartları, takvimi ve şirketin yükümlülüklerinin teşvik sistemi içerisinde açık şekilde tanımlandığını belirtmiştir. Hükümet, izleme ve denetim süreçlerinin yürütüldüğünü ve gerekli idari işlemlerin yerine getirildiğini vurgulamıştır.
Bu gelişmeler, BYD'nin Türkiye'deki yatırım planlarının geleceği ve hükümetin bu süreçteki tutumu hakkında önemli bilgiler sunmaktadır.
