Karadeniz’de yaş çay sezonu sancılı bir başlangıç yaptı. Bayram tatili boyunca gece gündüz demeden çay toplayan üreticiler, ürünlerini bir an önce teslim etmek isteyince ÇAYKUR fabrikalarında izdiham yaşandı. Kapasite aşımı gerekçesiyle kontenjan ve randevulu sisteme geçen ÇAYKUR, çay müstahsilini özel sektörün insafına terk etti. Taban fiyatın altına düşen özel firmalar ise üreticilerin tepkisini çekmektedir.
Yaş çay sezonunun zorlukları nelerdir?
Doğu Karadeniz Bölgesi’nin en önemli geçim kaynağı olan yaş çayda, birinci sürgün kampanyası üreticiler için adeta çileye dönüştü. Bayram tatilini fırsat bilerek bahçeye giren ve topladığı çayı bir an evvel elinden çıkarmak isteyen üreticiler, Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü (ÇAYKUR) fabrikalarında yoğunluğa neden oldu. Günlük işleme kapasitesinin üzerine çıkan ÇAYKUR, çareyi acilen kontenjan ve randevulu sistem uygulamasına geçmekte buldu.
Kurum yetkilileri her ne kadar "Acele etmeyin, çayınızın tamamını alacağız" açıklaması yapsa da ürününün dalında kartlaşmasından (kalitesini kaybetmesinden) korkan çiftçi, mecburen özel sektörün kapısını çaldı. ÇAYKUR’un alımları kısıtlamasını fırsat bilen özel sektör firmaları, piyasada çay bolluğu yaşanmasını gerekçe göstererek fiyatları taban fiyatın çok altına çekti.
Özel sektör fiyat düşürmeleri üreticiyi nasıl etkiliyor?
Sektörün büyük aktörlerinden Doğuş Çay’ın fiyat düşürmesi, bölgedeki diğer özel fabrikalarda da karşılık buldu. Bu durum, geçimini çaydan sağlayan binlerce ailenin tepki göstermesine neden olurken, yaşanan sistemsizliğe tepki gösteren çay müstahsili Nuray Kutlu, haklarını arayacak muhatap bulamamaktan dert yanarak, "Çaylar güzel, bunlar bizim mesleğimiz ama gidişattan çok şikayetçiyiz. Böyle bir sistem olamaz. Bayramdan önce açılan kampanya nedeniyle herkes çayını topladı bitirdi. Yoğunluk oluşunca bayramdan sonra hemen kontenjan uygulamasına geçildi. Bizleri Doğuş Çay’a gebe yaptılar. ÇAYKUR kontenjanı düşürdüğü için Doğuş Çay da fiyatı aşağıya, 29 TL’ye indirdi. Bizimle borsa gibi oynuyorlar. Doğuş Çay ne yaparsa, hepsi de onu yapıyor. Adeta bizi parmağında oynatıyorlar." şeklinde ifade etti.
Öte yandan, piyasadaki denetimsizlik ve taban fiyat uygulamasının kâğıt üzerinde kalması, çay üreticisinin belini bükmüş durumda. Özel sektörün fiyat politikası karşısında çaresiz kaldıklarını belirten bir diğer üretici Ayşe Kutlu, mağduriyetlerini şu sözlerle özetledi: "Yaş çay sezonu aslında güzel gidiyor ama ne zaman ki kontenjan düşüyor, biz direkt özel sektörün eline düşüyoruz. Onların eline düşer düşmez de haliyle fiyatları hemen aşağı çekiyorlar. İster istemez müstahsili kırıyorlar, emeğimizi hiçe sayıyorlar. Biz bu konuda büyük zarardayız ve yetkililerden acil çözüm bekliyoruz."
