Klinik psikolog Dr. Shahrzad Jalali, çocuklarda narsistik eğilimlerin erken yaşlarda şekillenebileceğini belirterek ebeveynlere sınır koyma, çabayı takdir etme ve empatiyi geliştirme konusunda önemli uyarılarda bulundu.
Çocuk Yetiştirmede Ebeveyn Tutumu Neden Önemlidir?
Çocuk yetiştirme sürecinde ebeveynlerin tutumu, çocuğun benlik algısı ve başkalarıyla kurduğu ilişki biçimi üzerinde belirleyici rol oynayabiliyor. Ebeveynlerin tutumları, çocukların sosyal becerilerini ve duygusal gelişimlerini doğrudan etkileyebiliyor.
Klinik psikolog Dr. Jalali, çocuklarda narsistik eğilimlerin gelişme ihtimalini azaltmak için ebeveynlerin dikkat etmesi gereken üç temel noktaya işaret etti. Narsisizm, genellikle kişinin kendisini üstün, özel ya da ayrıcalıklı görme ihtiyacıyla ilişkilendiriliyor.
Benmerkezcilik Neden Tehlikeli Olabilir?
Dr. Jalali, küçük çocukların doğal olarak benmerkezci olduğunu, bunun egonun gelişim sürecinin bir parçası kabul edildiğini belirtti. Sorun, çocuğun başlangıçta dünyayı kendi etrafında dönüyormuş gibi algılaması değil, bu bakış açısında kalıcı hale gelmesidir.
Uzman isim, orta çocukluk dönemine gelindiğinde çocukların hayal kırıklığına dayanabilmesi, “hayır” yanıtını tolere edebilmesi ve başkalarının da kendi duygu ve düşünce dünyalarına sahip olduğunu fark edebilmesi gerektiğini vurguladı. Bu gelişim gerçekleşmediğinde benliğin daha katı hale gelebileceğini belirten Jalali, narsistik örüntülerin bu noktada güçlenmeye başlayabileceğini ifade etti.
Sınır Koymanın Önemi Nedir?
Dr. Jalali’ye göre narsistik özelliklerin gelişmesine katkıda bulunan temel unsurlardan biri, çocuğun kuralların kendisi için geçerli olmadığını öğrenmesidir. Bu nedenle tutarlı sınırlar ve kişisel sorumluluk duygusu büyük önem taşımaktadır.
Ancak uzman isim, sınır koymanın tek başına yeterli olmadığını, bunun duygusal bağ ve anlayışla birlikte yürütülmesi gerektiğini belirtiyor. Jalali, sınırların olmadığı durumlarda çocuğun gerçeklikle karşılaşmadığını ve benliğin şişebileceğini; duygusal uyum olmadan konulan sınırların ise utanç duygusuna dönüşebileceğini söylüyor.
Çaba ve Değerlerin Önemi Nedir?
Çocuklarda narsistik eğilimleri azaltmanın ikinci yolu, başarı sonuçlarından çok çabayı ve değerleri fark etmekten geçiyor. Dr. Jalali, çocuğun yalnızca başardığında görüldüğünü hissetmesi halinde istikrarlı bir benlik duygusu geliştiremeyeceğini, bunun yerine performansa dayalı bir kimlik oluşturabileceğini belirtti.
Uzman isme göre çabanın takdir edilmesi, çocuğun başarısız olduğu anlarda bile kendisini değerli hissetmesine yardımcı oluyor. Buna karşılık, değerini yalnızca başarıları üzerinden tanımlayan çocukların yetişkinlikte başarısızlıktan korkabilen bireylere dönüşebileceği ifade ediliyor.
Empati Gelişimi Neden Önemlidir?
Jalali’nin ebeveynlere üçüncü önerisi ise empati gelişimini desteklemektir. Uzman isim, empatinin öğretilebileceğini ancak bunun yalnızca talimat vererek kazandırılamayacağını belirtiyor. Jalali’ye göre empati, çocuğun önce kendi duygularının anlaşıldığını deneyimlemesiyle gelişiyor.
Çocuğun duyguları kabul edilip anlamlandırıldığında, çocuk benzer duygusal durumları başkalarında da tanımaya başlıyor. Jalali, çocuklara “Sence bu onun için nasıl hissettirdi?” gibi sorular yöneltmenin ve bakış açısı alma pratiği yaptırmanın, onların kendi deneyimlerinin ötesini görmesine yardımcı olduğunu belirtiyor.
Aşırı Övgü ve İhmal Neden Risk Taşır?
Dr. Jalali, ebeveynlerin çocuklarda narsistik kişilik bozukluğu gelişip gelişmemesi üzerinde önemli etkisi olduğunu ancak riskin yalnızca aşırı övgüden kaynaklanmadığını vurguladı. Uzman isme göre görülmediğini, başkalarıyla kıyaslandığını ya da duygusal olarak yalnız bırakıldığını hisseden çocuklarda da narsistik yapılar gelişebiliyor.
Jalali, narsisizmin çoğu zaman gerçek bir özgüven değil, altta yatan daha kırılgan bir yapıyı korumak için geliştirilmiş bir savunma düzeni olduğunu ifade ediyor. Ebeveynlerin hem övgü hem de eleştiride abartıdan uzak, doğru ve açık bir dil kullanması gerektiğini belirten Jalali, çocukların “en iyi” olduklarını duymaya değil, net biçimde görülmeye ihtiyaç duyduğunu söyledi.
Dayanıklı Çocuklar Yetiştirmek Mümkün Mü?
Uzman isim, üstünlüğü değil çabayı ve süreci öven ifadelerin tercih edilmesini öneriyor. Buna göre “Harikasın” yerine “Çok çalıştın” demek daha sağlıklı bir yaklaşım olarak öne çıkıyor. Eleştirilerde ise çocuğun kimliğine değil davranışına odaklanılması gerekiyor.
Jalali, “Bencilsin” demek yerine “Bu birini incitti, buna bakalım” gibi ifadelerin daha yapıcı olduğunu belirtiyor. Jalali, ebeveynlere “kendine güvenen çocuk yetiştirme” hedefinden çok, duygusal olarak dayanıklı ve başkalarının varlığını da tanıyabilen çocuklar yetiştirmeye odaklanmalarını öneriyor.
