Japonya'da 47 binden fazla kişinin 9 yıl boyunca izlendiği çalışmada, ağızdaki doğal diş sayısının azalması ile demans görülme sıklığı arasında bir ilişki tespit edilmiştir. Bu bulgular, Journal of the American Medical Directors Association dergisinde yayımlanmıştır ve diş kaybının özellikle erkeklerde yüksek hastalık yükü oluşturduğunu göstermektedir.
Diş Kaybı ve Demans İlişkisi Nedir?
Demansın ortaya çıkmasını tetikleyen mekanizmalar henüz tam olarak anlaşılamamıştır. Ancak bilim insanları, hastalığın gelişimini yavaşlatabilecek veya önleyebilecek değiştirilebilir etkenler üzerinde yoğunlaşmaktadır. Önceki araştırmalar, fiziksel hareketsizlik, sigara kullanımı, depresyon ve sosyal izolasyonun demansla bağlantılı olduğunu ortaya koymuştur.
Tohoku Üniversitesi'nden Maho Iwata ve ekibi, Japonya Gerontolojik Değerlendirme Çalışması verilerini inceleyerek ağız sağlığının demans üzerindeki etkisini araştırmıştır. Bu çalışma, 65 yaş ve üzerindeki 47 bin 293 yetişkinin sağlık verilerini 2013 ile 2022 yılları arasında takip etmiştir.
Demans Vakalarının Artışı ve Diş Sayısı
Yaklaşık 9 yıllık süreçte katılımcıların yüzde 17,4'üne karşılık gelen 8 bin 247 kişide demans gelişmiştir. Uzmanlar, ağızda kalan doğal diş sayısını ağız sağlığının temel ölçütü olarak kabul etmektedir. İleri düzey çürükler ve uzun yıllara yayılan ciddi diş eti hastalıkları, diş kaybının ana nedenleri arasında yer almaktadır.
Katılımcılar, ağızlarındaki doğal diş sayısına göre dört gruba ayrılmıştır. Diş kaybı arttıkça demans vakalarının sıklığı da artmıştır. 20 veya daha fazla dişi bulunan bireylerde 100 kişi-yılı başına 1,63 olan demans sıklığı, 10 ila 19 dişi kalanlarda 2,31'e, 1 ila 9 dişi olanlarda ise 2,97'ye çıkmıştır. Hiç doğal dişi bulunmayan grupta ise bu oran 100 kişi-yılı başına 4,34 olarak ölçülmüştür.
Toplumda Diş Kaybının Etkileri ve Cinsiyet Farklılıkları
Yaş, cinsiyet ve gelir düzeyi gibi değişkenler hesaba katıldığında tablo değişmemiştir. 20 ve üzeri dişe sahip olanlarla kıyaslandığında, demans riski 10-19 dişi bulunanlarda yüzde 14, 1-9 dişi olanlarda yüzde 12, hiç dişi kalmayanlarda ise yüzde 27 daha yüksek çıkmıştır. Bilim insanları, toplum düzeyinde belirli risk etkenlerine bağlı hastalık yükünü ölçen istatistiksel yöntemle diş kaybını diğer faktörlerle kıyaslamıştır.
Genel hesaplamada yüzde 7,2 oranında ölçülen diş kaybı, yüzde 10,5 ile depresif belirtilerin ve yüzde 9,4 ile sosyal izolasyonun ardından üçüncü sırada yer almıştır. Erkeklerde diş kaybı yüzde 12'lik tahmini oranla incelenen tüm etkenlerin önüne geçerek ilk sıraya yerleşmiştir. Kadınlarda ise bu oran yüzde 6,1 ile dördüncü sırada kalmıştır.
Diş Kaybının Beyin Sağlığı Üzerindeki Etkileri
Araştırmacılar, bu verilerin doğrudan nedensellik kanıtlamadığını ancak erkeklerde güçlü bir gösterge sunduğunu ifade etmektedir. Diş kaybının beyin sağlığını etkileyen üç temel mekanizma bulunmaktadır. Çiğneme yeteneğinin zayıflaması, bazı gıdaların tüketimini zorlaştırarak yetersiz beslenmeye yol açmakta ve bu durum bilişsel işlevleri olumsuz etkilemektedir.
Diş eksikliği yaşayan bireylerin sosyal hayattan uzaklaşması, izolasyon riskini artırmaktadır. Ayrıca, diş eti hastalıklarına eşlik eden iltihabi süreçlerin vücutta yaygın inflamasyonu tetikleyerek beyin sağlığını olumsuz etkilediği değerlendirilmektedir. Kesin mekanizmaların netleşmesi için yeni bilimsel çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.
