SSK ve Bağkur emeklisi için emekli maaşı hesaplamaları, 1999 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası çalışma sürelerine göre ayrı ayrı değerlendirilmektedir. Her dönem için farklı Aylık Bağlama Oranı (ABO) ve katsayılar esas alınarak hesaplamalar yapılmaktadır. Bu durum, Aylık Bağlama Oranından kaynaklanan üçlü bir hesaplama sistemi ortaya çıkarmaktadır. Emekli maaşı hesaplama sisteminde yapılacak reformlar için hazırlıklar başlamış olup, bu değişikliklerin milyonlarca emekliyi etkilemesi beklenmektedir.
Emekli zammı hesaplamalarında ortaya çıkan farklılıklar için yeni bir düzenleme yapılacağına dair sinyaller alınmaktadır. Emekli maaşı hesaplamalarında yeni dönemde gerçekleştirilecek düzenlemeler için bir komisyon kurulmuştur. 1999 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası hesaplamalarda hangi yeniliklerin yapılacağı merak konusudur.
Emekli maaşı nasıl hesaplanıyor?
Mevcut sistemde emekli maaşı hesaplamaları, üçlü bir düzene dayanmaktadır. 1999 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası için ayrı ayrı hesaplamalar yapılmakta ve bu hesaplamalar toplanarak emekli maaşı belirlenmektedir. Her dönem için üç ayrı Aylık Bağlama Oranı (ABO) ve çarpanlar kullanıldığı için, 1999 öncesi çalışması fazla olan emekliler avantajlı bir konumda bulunmaktadır. Ancak, ABO'nun maaşlar üzerindeki dengesiz etkileri nedeniyle sistemin sadeleştirilmesi gerektiği ifade edilmektedir.
Üçlü yapı yerine tek bir hesaplama formülünün uygulanması gerektiği vurgulanmaktadır. Çalışırken yatırılan primlere göre yapılacak hesaplamada, tüm emekliler için sabit bir Aylık Bağlama Oranı (ABO) kullanılmalıdır.
Emekli maaşlarındaki farklılıklar ortadan kalkacak mı?
Emekli maaşları, her yıl ocak ve temmuz aylarında artış göstermektedir. SSK ve Bağkur emeklileri, 6 aylık enflasyon oranında artış alırken, memur emeklileri toplu sözleşme ile belirlenen oranlarda artış almaktadır. Bu durum, iki kesim arasında artış oranlarının farklılaşmasına yol açmaktadır. Emeklilerin maaş artışları için yeni bir formül geliştirilmesi gündemdedir. Tüm emeklilerin toplu sözleşmeye dahil edilmesi veya 6 aylık enflasyon yerine her ay bir önceki ayın enflasyonuna göre artış yapılması gibi alternatifler değerlendirilmektedir.
Bu tür bir düzenleme, emekli aylıklarındaki erimeyi önleyecek ve refah payı tartışmalarını ortadan kaldıracaktır.
Gün sayısı ve prim etkisi
Mevcut sistemde çalışılan gün sayısının etkisi oldukça azdır. Daha çok yatırılan primler, emekli maaşını belirlemede daha fazla etkili olmaktadır. Bu nedenle, uzun süre çalışan bir emekli, daha kısa süre çalışan bir emekliden daha az maaş alabilmektedir. Orta Vadeli Program'da, çalışma hayatında kalmayı cazip hale getirecek bir sistemin geliştirilmesi gerektiği ifade edilmektedir. Yalnızca yatırılan prim miktarları değil, çalışma gün sayıları da dikkate alınmalıdır. Böylece emeklilikte daha yüksek maaş almak isteyenler, sistemde daha uzun süre kalmayı tercih edeceklerdir.
Güncelleme katsayısında kullanılan parametrelerin (enflasyon, büyüme) değişkenliği, her yıl farklılıkların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Bu durum, çalışanlar arasında 'emekli maaşları düşüyor' gibi yanlış algıların oluşmasına yol açmaktadır. Sorunun çözümü için sabit bir güncelleme katsayısının belirlenmesi önerilmektedir. Eğer katsayı sabitlenirse, yıllar arasındaki farklılıklar da ortadan kalkacaktır.
Taban maaş uygulaması ve emekli maaşları
2019 yılından bu yana uygulanan taban maaş, düşük aylık alan emekliler için önemli bir avantaj sağlamıştır. Çalışma hayatı kısa süren, kısmi veya malulen emekli olan, ya da asgari ücretten prim yatırmış birçok sigortalının emekli maaşı düşük kalmıştı. Hazine tarafından yapılan destekle, taban maaş şeklinde daha yüksek aylıklar ödenmektedir. Ancak, taban maaşın hemen üstündeki aylıklarda sorunlar yaşanmaktadır. Örneğin, 15 bin lira maaşı olan bir emekli, 20 bin lira alırken, 6-7 bin gün çalışmış bir emekli 22 bin lira alabiliyor. Taban maaş uygulamasının kaldırılması veya kademeli artışların yapılması, bu tartışmaları sona erdirebilir.
2008 yılında yapılan reform ile tüm kurumlar SGK çatısı altında birleştirilmiş, ancak norm birliği sağlanamamıştır. Bu nedenle, emeklilik şartları ve aylık hesaplamalarında farklılıklar devam etmektedir. Emekli maaş bağlama sistemi, SSK ve Bağkur için eşitlenebilir. Ayrıca, Bağkur'da 9 bin gün olan prim gün şartının 7200 güne düşürülmesi ile ilgili düzenlemeler yapılabilir.
Yeni maaş sisteminde hangi konular gündemde?
Aylık bağlama sistemindeki karma yapının sadeleştirilmesi, enflasyon artışlarının yeniden düzenlenmesi, zam oranları arasındaki farkların giderilmesi ve bozulan aktüeryal dengenin yeniden sağlanması gibi konular, yeni maaş sisteminin gündeminde yer almaktadır. Sistemde kalmanın emekli aylığı açısından daha cazip hale getirilmesi de önem arz etmektedir.
