Dünyanın en gelişmiş savaş uçakları arasında yer alan F-35'in birim maliyeti, seri üretim rekor seviyelere ulaşmasına rağmen yeniden artış göstermiştir. Savunma yayın organı Defense Express ve Air & Space Forces Magazine'de yer alan analizler, ABD Savunma Bakanlığı'nın (Pentagon) uçakları nispeten uygun fiyatlarla tedarik ettiğini, müttefik ülkelerin ise uçak başına 200 milyon doları aşan rakamlar ödediğini ortaya koymaktadır.
Söz konusu maliyet artışının F-35'in 18. ve 19. üretim partilerinde belirginleştiği belirtilmektedir. Yeni dönemde standart F-35A modelinin tamamen operasyonel "uçuşa hazır" fiyatı yüzde 11,5 artarak 92 milyon dolara, dikey kalkış yapabilen F-35B versiyonu 121,4 milyon dolara ve uçak gemisi modeli F-35C ise 110,8 milyon dolara yükselmiştir.
ABD İçin Düşük Fiyatlar Geçerli mi?
Üretimin 15. yılında 1.350'den fazla uçağın teslim edilmiş olmasına ve 2025 yılında 191 uçakla teslimat rekoru kırılmasına rağmen, birim maliyetlerin artması dikkat çekmektedir. Uzmanlar, açıklanan düşük taban fiyatların yalnızca ABD hükümeti için geçerli olduğuna işaret etmektedir. Amerikan ordusunun sözleşmelerinde motor ve radar gibi kritik bileşenlerin ayrı bütçelendirilebilmesi, çıplak gövde fiyatlarının daha düşük görünmesine neden olmaktadır.
Pratt & Whitney üretimi F135 motorları ile Northrop Grumman üretimi gelişmiş radar sistemleri, ABD yönetimi tarafından bağımsız tedarik süreçleriyle uçağa entegre edilmektedir. Bu durum, müttefik ülkelerin karşılaştığı maliyet farklılıklarını daha da belirgin hale getirmektedir.
Müttefik Ülkelerin Ödeme Süreçleri Neden Farklı?
Diğer ülkelere yapılan ihracat sözleşmelerinde süreç çok daha farklı işlemektedir. Yabancı ülkelerle yapılan "paket" anlaşmalarına yalnızca uçağın kendisi değil; pilot ve bakım personeli eğitimi, yedek parça tedariki, hangar ve üs altyapı ekipmanları ile kapsamlı mühimmat paketleri dahil edilmektedir. Bu durum, nihai faturaların astronomik seviyelere ulaşmasına neden olmaktadır.
Örneğin, Çek Cumhuriyeti'nin 2023 yılında imzaladığı 24 adetlik F-35 anlaşmasında, 2029'da teslim edilecek uçakların paket dâhil birim maliyeti 208,3 milyon doları bulmaktadır. Bu durum, müttefik ülkelerin F-35 alımındaki maliyet yükünü artırmaktadır.
