Berat Albayrak'ın Hazine ve Maliye Bakanlığı döneminde gündeme getirdiği Hal Yasası, gıda güvenliğini sağlamak ve fahiş fiyat artışlarının önüne geçmek amacıyla hazırlanan önemli bir düzenleme olarak dikkat çekmektedir. Bu yasa taslağında sona gelindiği ve 9 maddeden oluşan kanun teklifinin, pazartesi günü yapılacak AK Parti MYK toplantısında Başkan Recep Tayyip Erdoğan'a sunulacağı öğrenilmiştir.
Hal Yasası'nın temel hedefleri nelerdir?
Hal Yasası'nın temel hedefleri arasında üreticinin kazancını korumak ve tüketicinin yüksek fiyatlarla karşılaşmasını önlemek bulunmaktadır. Bu bağlamda, taslağın hazırlanmasında üreticilerin ürünlerinden yeterli kazanç elde edememesi ve tüketicilerin fahiş fiyatlarla karşı karşıya kalması gibi sorunlar göz önünde bulundurulmuştur. Taslağın, Türkiye Büyük Millet Meclisi'ndeki AK Parti grubundaki çalışmalarının tamamlanma aşamasına geldiği belirtilmektedir.
A Haber Parlamento Şefi Tülay Ağaoğlu, sürece ilişkin son gelişmeleri aktarırken, üreticilerin kazanç elde edemediği ve tüketicilerin yüksek fiyatlarla karşılaştığı sorunlarına neşter vurulmasının gündemde olduğunu ifade etmiştir. Ticaret Bakanlığı'nın hazırladığı taslak, Meclis'e gönderilmiş ve yeni yıl içinde yasalaşması beklenmektedir.
Yeni düzenlemenin içerikleri neler olacak?
Tülay Ağaoğlu, düzenlemenin 9 maddeden oluşmasının beklendiğini ve Ticaret Bakanlığı'nın kapsamlı bir taslak hazırladığını belirtmiştir. Ancak, tüm maddelerin kanun teklifine girmeyeceği vurgulanmıştır. Öncelikli hedeflerin, acil sorunları giderecek düzenlemeler olacağı ifade edilmiştir. Örneğin, toptancı hallerinde üretici örgütlerine ayrılan iş yeri oranının mevcut yüzde 20'den Ticaret Bakanlığı'nın iznine bağlı olarak yüzde 30'a çıkarılması planlanmaktadır.
Ayrıca, hal kurmak isteyen üretici örgütlerine bedelsiz Hazine arazisi tahsis edilmesi ve ürün bedellerinin bankalar üzerinden ödenmesi gibi denetim önlemlerinin de gündemde olduğu belirtilmiştir.
Aracılık zincirinin kısaltılması ve yaptırımlar
Hal yasasının en kritik başlıklarından birinin aracılık zincirinin kısaltılması olduğu ifade edilmiştir. Taslakta, komisyoncudan komisyoncuya mal alım satımının ve aynı toptancı hali içerisinde tüccardan tüccara mal alımı, satımının yasaklanması öngörülmektedir. Bu adımla, ürünün üreticiden tüketiciye ulaşana kadar geçtiği aracılık zincirinin azaltılması hedeflenmektedir.
Piyasayı bozucu eylemlere yönelik yaptırımların da ağırlaştırılması gündemdedir. Bazı fiiller için ceza miktarlarının artırılması ve hapis cezalarının düzenlemede yer alması planlanmaktadır. Stokçuluk gibi eylemlerden ceza alanlara 3 yıl süreyle teşvik verilmemesi de düşünülmektedir.
Perakendecilere yönelik yeni düzenlemeler neler içeriyor?
Taslakta perakendecileri ve depolama süreçlerini ilgilendiren yeni adımlar da yer almaktadır. Ticaret Bakanlığı'nın belirleyeceği niteliklere sahip perakendecilerin, sattıkları malların yüzde 70'ini geçmemek üzere belirli bir oranını üreticilerden ve üretici örgütlerinden satın alması zorunlu hale getirilecektir. Bu sayede, üreticilerin ürünlerini doğrudan pazara ulaştırabilmesi ve üretici örgütlerinin satış kanallarındaki payının artırılması amaçlanmaktadır.
Ek olarak, Ticaret Bakanlığı'nın yeni hal yasası taslağı kapsamında üreticilere depolama alanında teşvik ve destek sağlaması da planlanmaktadır.
Hal Yasası Meclis gündemine ne zaman gelecek?
Düzenlemenin yasalaşma takvimine ilişkin bilgi veren Tülay Ağaoğlu, teklifin yeni yıla gelmeden Meclis'e sunulmasının gündemde olduğunu, ancak görüşmelerin 2027 yılına kalabileceğini ifade etmiştir. Aralık ayında TBMM Genel Kurulu'nda bütçe görüşmelerinin yapılacak olması nedeniyle sürecin yeni yıla sarkabileceği belirtilmiştir. Hal yasasının ocak ayının ilk bölümünde Genel Kurul gündemine gelmesi beklenmektedir.
Berat Albayrak, Hal Yasası'nı Hazine ve Maliye Bakanlığı görevini yürüttüğü dönemde Enflasyonla Topyekun Mücadele Programı kapsamında ilk kez gündeme getirmiştir. Albayrak, bu yasanın sebze ve meyve fiyatlarına doğrudan etki edeceğini ve suni süreçleri azaltacağını ifade etmiştir. Ayrıca, satışta rekabetin üst düzeye çıkacağı ve yeni hallerin, yeni satış alanlarının kurulmasının sağlanacağına dikkat çekmiştir.
