Gümüşhane'nin Kürtün ilçesinde ve tarihi Söğüteli köyünde yaşayan Türklerin kökeni, Osmanlı tahrir defterleri ve akademik araştırmalarla kesinlik kazandı. Bölge halkının, 11. ile 15. yüzyıllar arasında Orta Asya'nın Horasan ve Harezm bölgelerinden yola çıkarak Azerbaycan, Sivas ve Harşit Vadisi güzergahını izleyen Oğuzların Çepni boyuna mensup olduğu belgelendi.
Osmanlı Kayıtlarında Kürtün Bölgesi
1515, 1554 ve 1583 tarihli Trabzon Sancağı tahrir defterlerinde Kürtün bölgesi idari olarak Vilayet-i Çepni adıyla kayıtlara geçti. Tapu-Kadastro Genel Müdürlüğü Arşivi'ndeki 43 numaralı tahrir defteri ile tarihçi Prof. Dr. Faruk Sümer ve Prof. Dr. M. Hanefi Bostan'ın çalışmaları, ilçedeki yerleşimlerin yaylak-kışlak düzeninden kalıcı köylere dönüşüm sürecini ortaya koydu. Güvenç Abdal Ocağı kayıtları ve 18. yüzyıl Trabzon Ahkam Defterleri de ilçe köylerinin kesintisiz Türkmen yerleşimi olduğunu doğruladı.
Horasan'dan Harşit Vadisi'ne Uzanma
Osmanlı arşiv belgeleri ve Oğuz boyları üzerine yapılan tarihsel araştırmalara göre, Kürtün ilçesinde yaşayan Türkmen nüfusun ana yurdu bugünkü İran'ın kuzeydoğusu ile Türkmenistan sınırları içinde kalan Büyük Horasan bölgesidir. 1040 Dandanakan Savaşı sonrası başlayan Selçuklu akınları ve 1220 yılındaki Moğol istilası nedeniyle Merv, Nişabur, Serahs ve Harezm havzasından ayrılan Çepni boyu oymakları, ilk aşamada Azerbaycan'ın Karabağ ve Arran ovalarında konakladı.
Demografik Yapının Belirlenmesi
13. yüzyılın sonlarında Anadolu'ya giren Çepniler, Anadolu Selçuklu Devleti tarafından Trabzon Rum İmparatorluğu sınırına uç kuvveti olarak yerleştirildi ve 1277 Sinop Zaferi'nin ardından Giresun ile Tirebolu sahil şeridini yurt edindi. 14. yüzyılda Hacıemiroğulları Beyliği döneminde Harşit Çayı vadisini takip ederek iç kesimlere ilerleyen oymaklar, 1461 Trabzon'un fethi ve 1473 Otlukbeli Savaşı sonrasında Kürtün dağları ile yaylalarında kalıcı yerleşime geçti.
Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA) ile Tapu-Kadastro Genel Müdürlüğü (TKGM) Kuyud-ı Kadime Arşivi'nde yer alan 16. yüzyıl sayım defterleri, ilçenin demografik yapısını somut verilerle göstermektedir. 1515, 1554 ve 1583 tarihli Trabzon Sancağı Tahrir Defterleri'nde Kürtün kazası doğrudan Çepni Vilayeti kapsamında listelendi. Günümüzde Kürtün ilçesine bağlı bulunan Söğüteli köyü ise 1515 kayıtlarında Söğüdili, 1554 kayıtlarında ise yaylak yerleşimi niteliğini vurgulayan Söğüdöni der-yaylak adıyla defterlere işlendi.
TKGM Arşivi'ndeki 43 numaralı tahrir defterinin 131. varağında yer alan kayıtlarda, köy sakinlerinin Hacı Bektaş-ı Veli halifelerinden Güvenç Abdal Ocağı ile olan vakıf ve tımar bağlantıları açıkça yer aldı. Bölgenin iskan tarihi üzerine yayımlanan temel akademik eserler, arşiv belgelerindeki Çepni yerleşimini desteklemektedir. Türk tarihçi Prof. Dr. Faruk Sümer'in Çepniler adlı eseri ile Prof. Dr. M. Hanefi Bostan'ın XV-XVI. Asırlarda Trabzon Sancağında Sosyal ve İktisadi Hayat isimli çalışması, sahil şeridi ile Bayburt ve Kelkit yaylaları arasında hareket eden konar-göçer Türkmen obalarının zamanla Kürtün vadilerinde yerleşik köy düzenine geçtiğini ortaya koymaktadır.
1761 tarihli 2 Numaralı Trabzon Ahkam Defteri hükümleri ile 1876 Trabzon Vilayet Salnamesi'nde yer alan idari kayıtlar da Kürtün ve bağlı köylerinin 16. yüzyıldan Cumhuriyet dönemine kadar Türkmen kimliğini ve yerleşim dokusunu koruduğunu göstermektedir.
