Halet Çambel, 27 Ağustos 1916 tarihinde Berlin'de doğmuş ve Türk arkeoloji biliminin öncülerinden biri olarak tanınmıştır. Babası diplomat Hasan Cemil Bey, annesi ise İbrahim Hakkı Paşa'nın kızı Remziye Hanım'dır. Ailesinin görevleri nedeniyle çocukluğunun bir kısmını Avrupa'da geçiren Çambel, Cumhuriyet'in ilanından sonra Türkiye'ye dönerek eğitimine burada devam etmiştir. İstanbul Arnavutköy Amerikan Kız Koleji'nde öğrenim gören Çambel, daha sonra Fransa'da Sorbonne Üniversitesi'nde arkeoloji eğitimi almıştır. İstanbul bağlantılı bir aileden gelen Halet Çambel, hem Berlin doğumlu hem de Türkiye Cumhuriyeti'nin yetiştirdiği öncü bilim insanlarından biri olarak kabul edilmektedir.
Halet Çambel Neden Gündemde?
Halet Çambel, son günlerde bağışladığı arşivinin bir kısmının müzayedede satışa çıkarıldığı iddialarıyla gündeme gelmiştir. 2014 yılında vefat eden ünlü Türk arkeolog, Arnavutköy'deki Kırmızı Yalısını, eşyalarını ve tüm akademik arşivini Boğaziçi Üniversitesi'ne bağışlamıştır. Vasiyeti, arşivin korunması ve bir araştırma enstitüsü kurulması yönündeydi. Ancak, Phebus Müzayede'de 'Halet Çambel terekesinden' olarak nitelendirilen mektuplar, kartpostallar ve çeşitli belgelerin satışa çıkarılması sosyal medyada büyük tepki toplamıştır.
Bu durum, 'Bağışlanan arşiv nasıl satılır?' gibi eleştirileri beraberinde getirmiştir. Boğaziçi Üniversitesi, envanterlerindeki hiçbir arşivin satılmadığını açıklamış olsa da, uzmanlar bu duruma itirazlarını sürdürmekte ve üniversitenin arşivinin tamamen açılmasını talep etmektedir.
Halet Çambel'in Ölümü ve Sağlık Süreci
Halet Çambel, 12 Ocak 2014 tarihinde İstanbul'da hayatını kaybetmiştir. Ölümüne ilişkin kayıtlar, yaşlılığa bağlı doğal nedenler olarak belirtilmiştir. 97 yaşında hayata veda eden Çambel, yaşamının son dönemine kadar bilimsel üretimini sürdürmüş ve arkeoloji alanındaki çalışmalarına aktif olarak devam etmiştir. Sağlık sorunlarına rağmen kültürel miras çalışmalarından kopmamış ve emeklilik döneminde de akademik katkılarını sürdürmüştür.
Halet Çambel'in Eserleri ve Bilimsel Katkıları
Halet Çambel'in en önemli katkıları arasında Karatepe-Arslantaş Höyüğü kazıları ve burada kurulan Türkiye'nin ilk açık hava müzesi yer almaktadır. Ayrıca Çayönü Höyüğü kazılarında önemli bulgulara ulaşarak insanlık tarihine ışık tutan arkeolojik verilerin ortaya çıkarılmasına katkı sağlamıştır. Çambel, Hitit hiyerogliflerinin çözüm sürecinde kritik bir rol oynamış, Anadolu'nun tarih öncesi dönemine ilişkin birçok araştırmayı bilim dünyasına kazandırmıştır. Keban Barajı projesi kapsamında su altında kalacak alanların belgelenmesi çalışmalarında da aktif rol üstlenmiştir. Bilimsel yayınları ve raporları, Türkiye arkeolojisinin temel referans kaynakları arasında kabul edilmektedir.
Halet Çambel'in eşi, ünlü mimar ve sanatçı Nail Çakırhan'dır. Çift, 1940 yılında evlenmiştir. Nail Çakırhan, özellikle geleneksel Türk mimarisine yaptığı katkılarla tanınırken, Çambel ile birlikte kültürel mirasın korunması konusunda da önemli çalışmalar yürütmüştür. Karatepe-Arslantaş Höyüğü'ndeki açık hava müzesinin kurulması sürecinde de birlikte rol almışlardır.
Halet Çambel, yalnızca bir arkeolog değil, aynı zamanda Türkiye'de kadınların bilim ve spor alanındaki öncü isimlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Hitit uygarlığının anlaşılmasına katkıları, Anadolu arkeolojisinin gelişimine yön vermesi ve kültürel mirasın korunmasındaki öncü rolü nedeniyle, hem Türkiye'de hem de uluslararası akademik çevrelerde saygıyla anılmaktadır.
