Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen LNG (sıvılaştırılmış doğal gaz) sevkiyatlarındaki aksamalar, küresel enerji piyasalarını etkilemeye devam ediyor. Bu durum, elektrik fiyatlarının artışına yol açarken, özellikle doğal gaz santrallerinin elektrik fiyatlarını belirlediği ülkelerde maliyetlerin hızla yükselmesi dikkat çekiyor.
Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) yayımladığı yıl ortası raporuna göre, doğal gaz santrallerinin elektrik fiyatlarını belirlediği ülkelerde maliyetler hızla artarken, yenilenebilir enerji ve düşük maliyetli yerli gazın öne çıktığı ekonomilerde fiyat artışları sınırlı kalıyor.
Hürmüz Boğazı'ndaki Aksamaların Etkisi Nedir?
Hürmüz Boğazı'nda LNG sevkiyatında yaşanan aksaklıkların ardından, küresel doğal gaz fiyatlarında görülen yükseliş, birçok ülkede elektrik piyasalarını doğrudan etkiledi. IEA'nın Yıl Ortası Elektrik Sektörü Güncellemesi raporuna göre, özellikle doğal gaz fiyatlarının LNG piyasasına duyarlı olduğu ve gaz santrallerinin elektrik fiyatlarını belirlediği Avrupa ile Asya'nın bazı bölgelerinde toptan elektrik fiyatları belirgin şekilde arttı.
Raporda, Avrupa Birliği'nde ortalama toptan elektrik fiyatlarının 2026 yılının ilk yarısında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 15 yükseldiği belirtiliyor. Ülke bazında ise İtalya'da elektrik fiyatları yüzde 18, Almanya'da yüzde 17 artış gösterdi. Buna karşılık, güçlü rüzgar ve güneş enerjisi üretimi ile yüksek hidroelektrik rezervlerinin etkisiyle İspanya'da fiyatlar yüzde 16 geriledi.
Elektrik Fiyatlarındaki Artışın Sebepleri Nelerdir?
Japonya'da ise ikinci çeyrekte elektrik fiyatları yüzde 30'un üzerinde yükseldi. Mart ayında LNG fiyatlarının kriz öncesi seviyelerin termal megavatsaat başına yaklaşık 40 dolar üzerine çıkması, üçüncü çeyrek elektrik vadeli fiyatlarında megavatsaat başına yaklaşık 75 dolarlık artışa neden oldu. IEA'ya göre, 2 Mart-16 Temmuz döneminde Asya spot LNG fiyatları kriz öncesine göre ortalama yüzde 65 artarken, Avrupa'nın referans doğal gaz fiyatı TTF de yüzde 50'nin üzerinde yükseldi.
Ajans, LNG fiyatlarındaki artışın elektrik piyasalarına yansımasında iki temel unsurun belirleyici olduğuna dikkat çekti. Bunlar, ülkelerde doğal gaz fiyatlarının küresel LNG piyasasından ne ölçüde etkilendiği ve doğal gaz santrallerinin elektrik fiyatlarını belirlediği saatlerin yoğunluğu olarak sıralandı.
Yenilenebilir Enerji Fiyat Baskısını Nasıl Azalttı?
Raporda, güçlü yenilenebilir enerji üretimi, artan batarya kapasitesi, ithal LNG'nin elektrik üretimindeki sınırlı payı ve düşük maliyetli yerli doğal gaz kaynaklarının bazı ülkelerde fiyat artışlarını önemli ölçüde frenlediği vurgulandı. Avustralya'da yılın ilk yarısında ortalama toptan elektrik fiyatı yüzde 30 düşerek megavatsaat başına 49 dolara geriledi.
Yeni batarya yatırımları sayesinde gündüz üretilen elektriğin akşam saatlerine aktarılabilmesi, pahalı doğal gaz ve kömür santrallerine olan ihtiyacı azaltarak fiyat sıçramalarının önüne geçti. Benzer şekilde Hindistan'da ithal LNG'nin elektrik üretimindeki payının düşük olması nedeniyle Orta Doğu'daki gelişmeler spot elektrik fiyatlarına sınırlı yansıdı. Ülkede ortalama elektrik fiyatı ilk yarıda yüzde 7 gerileyerek megavatsaat başına 48 dolar oldu.
ABD'de ise küresel LNG fiyatlarına kıyasla daha düşük maliyetli yerli doğal gaz kullanımı, uluslararası fiyat şokunun elektrik piyasasına etkisini sınırlandırdı. İlk yarıda elektrik fiyatları ocak ayındaki aşırı soğuk hava koşullarının etkisiyle yüzde 10 artarak megavatsaat başına 52 dolara yükseldi. ABD Enerji Enformasyon İdaresi ise yılın ikinci yarısında ortalama toptan elektrik fiyatının yüzde 8 gerileyerek yaklaşık 48 dolar seviyesine ineceğini öngörüyor.
IEA, Kuzey Amerika'da devreye alınan yeni LNG sıvılaştırma tesisleri, diğer ihracatçı ülkelerde artan üretim kapasitesi ve yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik üretimindeki payının büyümesi sayesinde mevcut krizin elektrik fiyatları üzerindeki etkisinin, 2022 yılında yaşanan küresel enerji krizine kıyasla daha sınırlı kaldığını değerlendirdi.
