Yemek esnasında sevdiğiniz yemeği sona saklarken, sevmediğiniz yemeği önce bitirenlerden misiniz? Bu durum, basit bir alışkanlık gibi görünse de insan psikolojisine dair önemli ipuçları barındırıyor. Akşam yemeğinde önünüzde duran tabaktan önce sebzeleri yiyip, en sevdiğiniz kısmı sona mı bırakıyorsunuz? Eğer bu soruya cevabınız 'evet' ise yalnız değilsiniz.
Dünya genelinde milyonlarca insanın paylaştığı bu yemek yeme alışkanlığı, ilk bakışta sıradan bir gelenek gibi görünse de, davranış bilimciler ve psikologlar tarafından derinlemesine incelenmiştir. En iyi lokmayı sona saklama dürtüsünün arkasında yatan temel süreçler ve bu alışkanlığın yaygın olmasının sebepleri araştırılmıştır.
Psikolojiye göre bu davranışın nedeni ne?
Psikologlar, bu davranışın temelinde 'ertelemeli haz alma' (delayed gratification) kavramının yattığını belirtmektedir. Yani, insanlar gelecekte daha büyük ve tatmin edici bir ödül alacaklarını bildiklerinde, anlık zevkleri erteleme becerisine sahiptirler. Yemek yerken de bu durum tam olarak böyle işliyor. Kimi insanlar, yemeğin kapanışını muhteşem bir lezzetle ve keyifli bir duyguyla yapabilmek için en sevdikleri yemeği yemekten bilinçli olarak kaçınmaktadırlar.
Uzmanlara göre, yemekte en çok sevilen yiyeceğin en son yenmesi, tabaktaki diğer besinlerin tüketimini de kolaylaştırmaktadır. Tabağın kenarında bir 'ödülün' bizi beklediğini bilmek, o an severek yenmeyen yiyeceklere karşı bir sabır mekanizması geliştirmektedir. Dolayısıyla bu beklenti hissi, genel yemek yeme sürecini çok daha katlanılır bir hale getirmektedir.
Bu alışkanlığın kökeni nereden geliyor?
Bu davranışın temelinde büyük oranda çocukluk dönemi yatmaktadır. Pek çok kişi, büyüme çağında ebeveynlerinden ana yemeği veya tatlıyı yiyebilmek için önce sebze ya da salatayı bitirmesi gerektiği yönünde uyarılar almıştır. Küçük yaşlarda kazanılan bu disiplin, ilerleyen yıllarda zihinde otomatik bir sisteme dönüşerek, yetişkinlikte zevki organize etmenin gündelik bir yöntemi haline gelmektedir.
Psikolojik değerlendirmelere göre, kişilerin en az sevdiği şeyi ilk önce bitirip, en sevdiğini sona saklamalarının arkasındaki temel nedenler arasında pozitif kapanış arayışı, ödül motivasyonu, çocukluk şartlanması, yükten kurtulma fikri ve zamanı uzatma arzusu bulunmaktadır. Uzmanlar, bu alışkanlığın temelde son derece olumlu ve zararsız bir yaklaşım olduğunu vurgulamaktadır.
Bu davranışın olası etkileri nelerdir?
Hatta yemeğin lezzetini artırmak ve beslenme süreci üzerinde kişisel bir kontrol kurmak adına oldukça mantıklı bir yöntem olarak öne çıkmaktadır. Ancak her psikolojik durumda olduğu gibi, burada da sürecin nasıl işlediği önem taşımaktadır. Bu ritüel doğal bir akışta sürdürüldüğü müddetçe herhangi bir sorun yaratmamaktadır.
Fakat ne zaman ki bu durum katı bir kurala, takıntıya, suçluluk hissine ya da yiyeceklere karşı ciddi bir kaygıya yol açarsa, o aşamada temkinli olunması ve bir uzmandan destek alınması gerekmektedir.
