Sosyal koruma harcaması, 2024 yılında bir önceki yıla göre %84,1 artışla 4 trilyon 964 milyar 532 milyon TL oldu. Bu harcamanın %98,2’lik kısmını, yani 4 trilyon 875 milyar 751 milyon TL’sini sosyal koruma yardımları oluşturdu. Sosyal koruma yardımlarında en yüksek pay, 2 trilyon 276 milyar 594 milyon TL ile emekli/yaşlılara yapılan harcamalara ayrıldı. 1 trilyon 528 milyar 756 milyon TL ile hastalık ve sağlık bakımı harcamaları ikinci sırada yer aldı.
GSYH’nin %11,1’i sosyal koruma harcamalarına gitti
Sosyal koruma harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı 2024 yılında %11,1 olarak kaydedildi. Sosyal koruma yardımlarının GSYH içindeki payı ise %10,9 seviyesinde gerçekleşti. Risk ve ihtiyaç gruplarına göre yapılan dağılıma bakıldığında en büyük payı %5,1 ile emekli ve yaşlılara yönelik harcamaların aldığı görüldü. Bu kalemi %3,4 ile hastalık ve sağlık bakımı harcamaları, %1,1 ile dul ve yetimlere yönelik ödemeler takip etti. Söz konusu oranlar, sosyal koruma sisteminin önemli bölümünün emeklilik ödemeleri ve sağlık desteklerine odaklandığını ortaya koyarken, sosyal politikaların özellikle kırılgan grupların gelir ve yaşam koşullarını desteklemeye yönelik sürdüğünü gösterdi. Böylece sosyal koruma harcamalarının ekonomik yapı içindeki yeri, 2024 yılında da belirgin bir büyüklüğe ulaşmış oldu.
Sosyal yardımların %62,5’i nakit olarak verildi
Sosyal koruma yardımlarının %11,3’ü şartlı olarak verildi. Şartlı yardımlar içinde en büyük payı %51,2 ile aile ve çocuk yardımları oluşturdu. Yardımların %62,5’i nakdi, kalan kısmı ise ayni destekler şeklinde sağlandı. Nakdi yardımların dağılımına bakıldığında en yüksek payın %74,2 ile emekli ve yaşlılara yapılan ödemelere ayrıldığı görüldü. Bu grubu %16,1 ile dul ve yetim yardımları, %4,1 ile aile ve çocuk yardımları izledi.
Veriler, sosyal yardımların önemli bir bölümünün doğrudan hane gelirini destekleyici nakit transferleri şeklinde gerçekleştirildiğini ortaya koyarken, sosyal yardım politikalarının özellikle emekliler, yaşlılar ve gelir desteğine ihtiyaç duyan haneler üzerinde yoğunlaştığını gösterdi. Böylece sosyal koruma sisteminin hem gelir desteği sağlamayı hem de sosyal risklere karşı güvence oluşturmayı hedefleyen yapısı 2024 yılında da devam etti.
Devlet katkısı sosyal koruma gelirlerinde ilk sırada
Sosyal koruma gelirlerinin %41,8’ini devlet katkıları, %29,4’ünü işveren sosyal katkıları, %21,6’sını ise bireylerin yaptığı sosyal katkılar oluşturdu. Bu dağılım, sosyal koruma sisteminin finansmanında kamu kaynaklarının belirleyici rol oynadığını, işveren katkıları ve bireysel katkıların ise sistemi destekleyici unsur olarak öne çıktığını gösterdi.
Sosyal koruma kapsamında maaş alan kişi sayısı arttı
Ülkede sosyal koruma kapsamında emekli/yaşlı, dul/yetim ve engelli/malul maaşı alan kişi sayısı, 2023 yılında 16 milyon 893 bin iken, 2024 yılında %3,5 artışla 17 milyon 477 bin kişiye yükseldi. Sosyal koruma kapsamında yapılan maaş yardımı sayısı da 2023 yılında 17 milyon 719 bin iken, 2024 yılı itibarıyla 18 milyon 344 bine çıktı. Veriler, sosyal koruma kapsamındaki nüfusun genişlediğini ve sistemden yararlanan kişi sayısının yıllık bazda artmaya devam ettiğini ortaya koydu.
