İnsanlar yaşlandıkça tepki süreleri yavaşlar ve bu durum, atletik performansın 30’lu yaşlardan itibaren düşmeye başlamasının önemli nedenlerinden biridir. Ancak bilim insanları, tepki hızını koruyabilen kişilerin beyin sağlıklarının genellikle iyi durumda olduğunu ve bunun ötesinde vücut sağlığı hakkında da ipuçları verdiğini söylüyor.
Edinburgh Üniversitesi’nden Beyin ve Bilişsel Yaşlanma Profesörü Simon Cox, “Bazı insanlar, yaşlanma etkileri başlamadan önce bile daha hızlı tepki verebiliyor. Ancak tepki sürelerindeki düşüş, genellikle yaşa bağlı biyolojik bozulmaların birikimini gösterir. Bu, birçok biyolojik sistemin birlikte nasıl çalıştığı hakkında bize önemli bilgiler sunar,” diyor.
Tepki Sürenizi Evde Ölçebilirsiniz
Tepki süresini evde değerlendirmek için en basit yöntemlerden biri “cetvel testi” olarak biliniyor. Bunun için bir arkadaşınıza veya aile üyenize ihtiyacınız olacak:
Bir sandalyeye oturun ve kolunuzu masaya dayanacak şekilde uzatın, el bileğiniz masanın kenarında asılı kalsın. Baş parmağınız yukarıya bakacak şekilde pozisyon alın. Partneriniz cetveli dik tutarak baş parmağınızın hizasında “0” noktasını ayarlasın. Partneriniz uyarı vermeden cetveli bırakırken, siz de mümkün olan en hızlı şekilde yakalamaya çalışın. Cetvelin düşmeden önce yakalandığı mesafe, tepki sürenizin göstergesidir.
Genel olarak:
7,5 cm’den kısa → mükemmel
7,5–15,9 cm → ortalamanın üstü
15,9–20,4 cm → ortalama
20,4–28 cm → ortalamanın altında
28 cm’den uzun → zayıf
Tepki Süresi ve Sağlık Arasındaki İlişki
Araştırmalar, tepki süresindeki düşüş ile yaşa bağlı hastalıklar ve erken ölüm riski arasında bağlantı olduğunu gösteriyor. Kalp hastalığı, inme ve solunum yolu hastalıkları başta olmak üzere birçok durum, yavaş tepki süreleriyle ilişkilendiriliyor. Ayrıca düşme riski, bağımsız yaşam kaybı ve bunama gibi durumlar da tepki süreleriyle yakından bağlantılı.
Ancak Cox’a göre, tek bir tepki süresi ölçümü çok şey anlatmıyor. Tepki hızları cinsiyet, genetik, fiziksel kondisyon, yaşam tarzı ve hatta kişilik tipine göre değişiyor. Asıl önemli olan, zaman içinde kendi performansınızı takip etmek ve belirgin bir düşüş olup olmadığını gözlemlemek.
Tepki Süresi Nasıl Çalışır?
Tepki süresi, görme, işitme ve diğer duyusal sistemlerden gelen bilgilerin beyin tarafından işlenmesi ve kaslar ile sinirlerin bu bilgiye yanıt vermesi sürecine dayanır. Cox, “Bu sistemlerin her biri yaşlanmadan etkilenebilir ve herkes için aynı şekilde etkilenmez” diyor.
Cetvel testinde iki ana bileşen vardır:
Beynin cetvelin bırakıldığını fark etme hızı
Vücudun beyinden gelen sinyale cevap verme hızı
Araştırmalar, yaş ilerledikçe genellikle ikinci bileşenin, yani fiziksel tepki hızının yavaşladığını gösteriyor. Beyin cetvelin bırakıldığını fark etse de, vücudun bunu yakalaması zaman alabiliyor.
Yaşlılıkta Beyin ve Vücut Tepkileri
Colorado Üniversitesi’nden Biyomedikal Profesör Alaa Ahmed, yaşlandıkça tepki süresinin daha çok vücut sağlığına bağlı hale geldiğini belirtiyor. Bunun nedeni hızlı tepki vermeyi sağlayan kas liflerinin zayıflaması veya hücrelerde enerji üreten mitokondrilerin daha az verimli çalışması olabilir.
Öte yandan sağlıklı yaşlı bireylerde beyin ve merkezi sinir sistemi hâlâ iyi çalışabiliyor. Loughborough Üniversitesi’nden Biomekanik Profesörü Matthew Pain, sağlıklı yaşlılarda ani seslere verilen refleksleri ölçerek, beyin ve sinir sisteminin hâlâ hızlı yanıt verebildiğini gösteriyor.
Tepki Süresini Artırmanın Yolları
Tepki süresini korumak veya iyileştirmek mümkün. Pain, “çift görevli antrenman” olarak bilinen yöntemleri öneriyor. Bu yöntemler, aynı anda hem bedeni hem de beyni çalıştırıyor:
Başınızı sağa sola çevirerek yürümek
Tek ayakta durup alfabe söylemek
Topu atıp kelimeleri eşleştirmek
TV veya tablet üzerinden yapılan fitness dersleri de tepki sürelerini artırabiliyor. Cox, sağlıklı yaşlanmayla ilişkilendirilen aktivitelerin—spor yapmak, müzik aleti çalmak veya zihinsel oyunlarla ilgilenmek—tepki süresine de olumlu etkisi olduğunu belirtiyor.
Uzmanlardan Son Tavsiyeler
Düzenli fiziksel egzersiz ve spor performans çalışmaları
Zihinsel ve sosyal aktivitelerle beyni aktif tutmak
Basit tepki testleriyle kendi ilerlemenizi takip etmek
Cox, “Hızlı yanıt gerektiren spor hareketleri, hem beyni hem de bedeni geliştirerek tepki sürelerini artırabilir. Sosyal ve entelektüel olarak aktif kalmak, bilişsel yaşlanmayı yavaşlatıyor,” diyor.
Kaynak: BBC
