Bakanlığın Adil Geçiş Stratejisi, tekstil sektöründeki istihdam kaybını ve kömür sektöründeki dönüşüm risklerini detaylı bir şekilde ortaya koymaktadır. Bu strateji, Türkiye’nin enerji, madencilik, tekstil ve diğer üretim sektörlerinin geleceğine dair önemli veriler sunarak, dönüşüm sürecinin nasıl yönetileceğine dair bazı soruları gündeme getirmektedir. Ancak, işçilerin bu süreçte nasıl korunacağı, yeni istihdam alanlarının nasıl yaratılacağı ve maliyetin nasıl paylaşılacağı konularında henüz net bir açıklama yapılmamıştır.
İstihdam Kaybı ve Sosyoekonomik Sorunlar Neler?
Yeşil ve dijital dönüşümün çalışma hayatına etkilerini ele alan belgede, bazı sektörlerdeki istihdam kayıpları, çalışanların iş güvencesine ilişkin endişeleri ve dönüşümün yoğunlaşacağı bölgelerde yaşanabilecek sosyoekonomik sorunlar kabul edilmektedir. Strateji, dönüşümün çalışanlar üzerindeki etkilerinin yönetilmesini ve yeni istihdam alanları yaratılmasını hedeflemektedir. Ancak, sektörlerin nasıl dönüştürüleceği, ekonomik maliyetin ne olacağı ve işçilerin geçim güvencesinin nasıl sağlanacağı gibi sorular yanıt beklemektedir.
Tekstil sektöründe yaşanan istihdam kaybı oldukça dikkat çekicidir. 2022 yılında sektörde kayıtlı çalışan sayısı 1 milyon 203 bin 683 kişiyle en yüksek seviyesine ulaşırken, 2025 yılında bu sayı 965 bin 137’ye gerilemiştir. Böylece, üç yıl içinde yaklaşık 239 bin kişilik bir istihdam kaybı yaşanmıştır. Aynı dönemde Türkiye genelindeki kayıtlı istihdam yüzde 30,5 artarken, tekstil ve hazır giyimin toplam istihdam içindeki payı da azalmıştır. Bu durum, yeşil dönüşümün zaten daralan sektörlerdeki istihdama etkisinin nasıl yönetileceği sorusunu gündeme getirmiştir.
Kömür Sektöründeki Dönüşüm ve Gelecek Beklentileri
Enerji sektörüne ilişkin veriler de dönüşümün kapsamını göstermektedir. 2025 yılında Türkiye’nin elektrik üretiminin yüzde 33,3’ü kömürden sağlanmakta olup, kömür, elektrik üretiminde en yüksek paya sahip kaynak olmayı sürdürmektedir. Ancak kömür madenciliği ve kömüre dayalı elektrik üretiminin belirli bölgelerde yoğunlaştığına dikkat çekilmektedir. Zonguldak, Manisa, Kütahya, Kahramanmaraş ve Muğla gibi bölgeler, kömür madenciliği ve termik santrallerle öne çıkmaktadır. 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda enerji dengesi ve kömür politikalarının geleceği de etkilenmektedir.
Yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılmasıyla kömür sektöründe yoğunlaşan istihdam risklerinin değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu tespitler, kömür ocaklarının kapatılacağı anlamına gelmemekte, ancak kömürün enerji üretimindeki payının azaltılması hedefinin, madencilik ve termik santrallerde çalışan işçiler açısından nasıl sonuçlar doğuracağı sorusu gündeme gelmektedir.
Madencilik Sektöründe Alternatif Çözümler Neler Olabilir?
Madencilik sektörüne ilişkin bölümde, dönüşümün özellikle faaliyetlerin yoğunlaştığı bölgelerde sosyoekonomik sorunlara yol açabileceği belirtilmektedir. Bu nedenle söz konusu bölgelerde ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesi; metalik madencilik, tarım ve sanayi gibi alternatif alanların geliştirilmesi önerilmektedir. Ayrıca, madencilikte dijital dönüşüm sürecinde çalışanların iş kaybı endişesi taşıdığı ve yeni sistemlere uyum sağlamakta zorlandığı ifade edilmektedir. Dijital dönüşümün kısa ve orta vadede doğrudan istihdam kaybına yol açmayacağı değerlendirilirken, otonom üretim projelerinin uzun vadeli etkilerinin izlenmesi gerektiği kaydedilmektedir.
Ancak alternatif faaliyetlerin hangi yatırımlarla geliştirileceği, mevcut çalışanların bu alanlarda nasıl istihdam edileceği ve geçiş sürecinde gelirlerinin nasıl korunacağı belirsizliğini korumaktadır. Stratejinin önemli başlıklarından biri de finansman konusudur. Adil geçişin ulusal kaynaklar, uluslararası iklim ve kalkınma finansmanı ile özel sektör kaynaklarının birlikte kullanılmasıyla desteklenmesi öngörülmektedir. Ancak dönüşümün toplam maliyetine ilişkin somut bir bütçe ortaya konulmamaktadır.
