Türkiye'nin dış politika ve güvenlik gündeminde önemli bir yer tutan Mekke Anlaşması, Meclis'in gündemine taşınıyor. İlgili kanun teklifi, uluslararası ilişkiler ve ortak savunma mekanizmaları kapsamında bugün milletvekillerinin görüşmesine sunulacak.
Ortak Savunma ve Askeri Yükümlülükler
Üç ülkeyi kapsayan anlaşma, egemenlik ve toprak bütünlüğüne saygı çerçevesinde ortak savunma yükümlülüğü öngörüyor. Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51. maddesinde yer alan meşru müdafaa hakkı çerçevesinde şekillendirilen madde uyarınca; saldırıya uğrayan ülkeye, askeri imkan ve kabiliyetler de dahil olmak üzere mevcut tüm karşılıklı yardım olanakları kullanılarak derhal destek sağlanacak.
Anlaşmadaki bu hüküm, saldırı anında otomatik olarak gerçekleştirilecek askeri bir desteği içermiyor. Yardımda bulunulması için öncelikle saldırıya uğrayan ülkenin talebi gerekecek. Üç ülkenin yapacağı objektif bir değerlendirmenin ardından sağlanacak desteğin kapsam ve niteliğine karar verilmesi şart sayılıyor. 'Oydaşma' yani oy birliği yoksa karar da verilemeyecek. Askeri birlik gönderilmesi kararı ise Anayasa'nın 92'nci maddesi kapsamı dışına çıkılmadan yapılabilecek.
Savunma Sanayii ve Lojistik Destek
Anlaşma, askeri ortaklığın yanı sıra savunma sanayii alanında derin bir iş birliğini şart koşuyor. Belirlenen çerçeve kapsamında taraflar; savunma alanında ortak üretim gerçekleştirecek, ileri teknoloji gerektiren alanlarda ortak Ar-Ge projeleri yürütecek, tarafların topraklarında uzman personel vasıtasıyla insan kaynağı yetiştirecek ve askeri sanayiyi destekleyecek. Barışta, savaşta ve olağanüstü hallerde mühimmat, silah, yakıt ve yedek parça tedarikini içeren kapsamlı bir lojistik destek mekanizması kurulacak.
Kurumsal Yapı ve Karar Mekanizmaları
İttifakın kurumsal omurgasını oluşturmak amacıyla Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ve Genelkurmay Başkanlarından oluşan bir komite ihdas edilecek. Komite, dönüşümlü ev sahipliğiyle yılda en az iki kez toplanacak; liderler ise gerekli görülmesi halinde yılda bir kez bir araya gelebilecek. Anlaşma kapsamında teşkil edilecek daimi sekretaryaya Suudi Arabistan ev sahipliği yapacak. Sekretaryaya 3 yıllık süreyle dönüşümlü bir Genel Sekreter başkanlık edecek ve ilk Genel Sekreter Pakistan vatandaşı olacak. Yeni ülkelerin ittifaka katılımı ise yalnızca üye ülkelerin oydaşmasıyla mümkün olabilecek.
Terörle Mücadele ve İstihbarat Paylaşımı
Anlaşmanın 9. ve 13. maddeleri, terörle mücadele ve istihbarat alanındaki iş birliğini düzenliyor. Taraflar, mutabık kalınan güvenli kanallar üzerinden bilgi ve istihbarat paylaşımı yapacak. Elde edilen gizlilik dereceli belgeler, gizlilik prensibi ile korunacak ve üçüncü ülkeler ya da şirketlerle paylaşılamayacak.
Anlaşma, onay belgelerinin sekretaryaya tevdi edilmesinin ardından yürürlüğe girecek ve süresiz olarak geçerliliğini koruyacak. Metne göre taraflar, anlaşmanın yürürlüğe girmesini takip eden ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan ayrılamayacak. 10 yılın ardından ise en az 3 ay önceden yazılı bildirimde bulunarak çekilme hakkı kullanılabilecek.
Genişleme Şartları ve Türkiye'nin Hedefi
Anlaşma diğer ülkelere açık ancak isteyen her ülke doğrudan dahil olamayacak. Bunun için önce ittifakın kurumsallaşma sürecinin tamamlanması ve üzerinde durulan bazı yapıların belirlenmesi gerekiyor. Ayrıca ittifaka girecek ülkenin, diğer ülkelerin bağımsızlık, egemenlik ve toprak bütünlüğüne saygı, iç işlerine karışmama gibi uluslararası hukukun ilkelerine saygı duyması zorunlu tutulacak. Bu konuda bir savunma sorumluluğu üstlenebilme yeteneğine sahip olması da şart görülecek. Türkiye, Mekke Ortak Savunma Anlaşması ile barış diplomasisi konusunda bireysel sürdürdüğü çabasını taraf ülkelerle genişletmeyi hedefliyor.
(Kaynak ve Görsel: Yeni Şafak)
