Günümüzün teknolojik olanaklarıyla büyüyen çocuklar, gün içinde uzun süre ekran maruziyetiyle karşı karşıya kalmaktadır. Bu maruziyet, çocukların psikolojik sorunlarının yanı sıra fiziksel problemlerine de neden olabilmektedir.
Günde ortalama 4-8 saat ekran karşısında kalan çocuklarda boyun düzleşmesi, erken dönem omurga sorunları ve kronik kabızlık riski kat kat artmaktadır. Türkiye'de yapılan saha araştırmalarına göre, çocukların günlük ortalama ekran süresi 4-7 saat, ergenlerde ise 6-8 saate kadar çıkabilmektedir. Bu süreler, uluslararası rehberlerde önerilen limitlerin oldukça üzerinde seyretmektedir.
Ekran Bağımlılığının Fiziksel Etkileri Neler?
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Bölümü’nden Uzman Dr. Soner Demiral, çocuklarda ekran bağımlılığının olumsuz etkileri hakkında bilgi vermektedir. Biyomekanik araştırmalar, telefon veya tablet ekranına bakarken başın 60 derece öne eğilmesinin servikal omurgaya yaklaşık 27 kilogramlık ek yük bindirdiğini ortaya koymaktadır. New York Omurga Cerrahisi Araştırmaları’nın çalışmasına göre, bu pozisyon gelişmekte olan çocuk omurgasında ciddi bir baskı yaratmaktadır.
Çocukların ve ergenlerin günde ortalama 5-7 saatini bu duruşta geçirdiği düşünüldüğünde, servikal omurga yılda 1.400 saatten fazla anormal yüke maruz kalmaktadır. Sonuç olarak doğal boyun eğriliği kaybolarak düzleşmeye, erken dönem boyun fıtıklarına ve kronik kas spazmlarına yol açabilmektedir.
Kronik Kabızlık Sorunu Ekran Kullanımına Bağlı mı?
Demiral, ekran bağımlılığının etkilerinin omurga ile sınırlı kalmadığını ifade etmektedir. Uzmanlar, çocuklarda kabızlık oranının normalde yüzde 3-5 bandında olduğunu, ancak dijital bağımlılık ve özellikle tuvalete telefonla girme alışkanlığı nedeniyle bu oranın yüzde 25’e (her 4 çocuktan biri) yükseldiğini belirtmektedir. Tuvalette ekrana odaklanmak, dışkılama refleksini baskılayarak kronik kabızlık ve enfeksiyon riskini artırmaktadır.
Uzun süreli ekran kullanımı, göz sağlığını da tehdit etmektedir. Demiral, miyopi görülme sıklığında artış, göz kuruluğu, yanma ve dijital göz yorgunluğunun sık görüldüğünü vurgulamaktadır. Hareketsizlik nedeniyle obezite riski artarken, mavi ışığın melatonin baskılaması uyku düzenini bozmaktadır.
Çocukları Ekran Bağımlılığından Koruma Yöntemleri Neler?
Demiral, dijital teknolojilerin günlük yaşamın ayrılmaz parçası haline geldiği günümüzde, çocukların fiziksel sağlığını korumanın ebeveynlerin, eğitimcilerin ve sağlık profesyonellerinin ortak sorumluluğu olduğunu belirtmektedir. Bu konuda bazı önemli öneriler arasında 20-20-20 kuralının uygulanması, cihazların göz hizasında tutulması ve tuvalete telefon alınmaması yer almaktadır.
Ayrıca, günlük en az 60 dakika orta-yüksek şiddette fiziksel aktivite sağlanması, ailece ekransız zaman dilimleri oluşturulması ve boyun-sırt ağrısı, kronik kabızlık veya baş ağrısı gibi şikayetlerde erken dönemde uzman kontrolü yaptırılması önerilmektedir.
