İlaç üreticileri Moderna ve Merck, cilt kanseri türü olan melanom tedavisi için mRNA tabanlı kişiye özel aşı geliştirdi. NTV'nin haberindeki bilgilere göre; tümörleri cerrahi müdahaleyle alınan 1.137 yüksek riskli hasta üzerinde yürütülen 3. faz klinik denemelerinde elde edilen sonuçlar kamuoyuyla paylaşıldı. Intismeran adı verilen aşı, standart immünoterapi ilacı Keytruda ile kombine edildiğinde hastalığın nüks etme ve metastaz yapma ihtimalini düşürdü.
Kişiye özel kanser aşısı nedir?
Kişiye özel kanser aşısı, seri üretimi yapılan ve herkese aynı dozda uygulanan geleneksel tıp yöntemlerinden farklı bir tedavi modelidir. Ameliyatla alınan tümör dokusu ile hastanın sağlıklı hücreleri ve kan örnekleri biyoenformatik analizlere tabi tutulur. Tümörün genetik yapısındaki mutasyonlar (neoantijenler) tespit edilir. Her hasta için ortalama 34 ila 35 farklı antijen belirlenerek aşı tamamen o kişinin tümör kodlarına özel olarak laboratuvar ortamında üretilir.
Massachusetts General Brigham Kanser Enstitüsü’nden Dr. Ryan Sullivan, çalışma prensibini şu sözlerle açıkladı:
"Süreç karmaşık ancak temelde yaptığınız şey şu: Tümörde neyin farklı olduğunu tespit ediyorsunuz. Bir tahmin modeli kullanarak, bu farklılıklardan hangilerini aşıyla hedeflememiz gerektiğini belirliyor ve ardından aşıyı uyguluyorsunuz."
mRNA kanser aşısı vücutta nasıl çalışır?
Genomik dizilim teknolojisiyle hazırlanan mRNA aşısı, vücudun bağışıklık sistemine (T hücrelerine) kanserli hücrelerin "parmak izini" öğretir. Standart tedaviler hem sağlıklı hem de hastalıklı dokulara zarar verebilirken, bu yöntem bağışıklık hücrelerini sadece o genetik mutasyonu taşıyan hücrelere saldırması için eğitir. Vücutta kalmış olabilecek mikro düzeydeki kanser hücreleri doğrudan tespit edilerek yok edilir.
mRNA kanser aşısı nasıl uygulanır?
Tedavinin kişiye özel üretilmesi nedeniyle süreç hastanelerde ve uzman gözetiminde yürütülür. Tedavinin prosedürünü aktaran Tıbbi Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Özlem Er, uygulamanın detaylarını şu sözlerle açıkladı:
"Eczaneden gidip alabileceğiniz bir ilaç değil. Her hastanın kendi tümörüne özel hazırlanan bir aşı bu. Aşı 3 haftada bir kas içine uygulanıyor; bu çalışmada toplam 9 kez uygulandı. Yanında verilen diğer immünoterapi ajanı ise 6 haftada bir damar yoluyla veriliyor. İkisinin bir arada uygulanması hem nüks riskini hem de hastalığın vücutta başka organlara yayılma riskini azaltıyor."
Kişiye özel kanser aşısı kimlere uygulanabilir?
Geliştirilen bu tedavi yöntemi, her kanser hastası veya her evre için doğrudan kullanıma uygun değildir. İlacın uygulanabilmesi için hastanın cerrahi operasyon geçirmiş olması gereklidir.
- Evre 2, Evre 3 ve Evre 4 melanom hastaları hedeflenmektedir.
- Hastanın tümörünün ameliyatla tamamen çıkarılmış olması ve vücutta görünür bir dokunun kalmamış olması şarttır.
- Uygulama öncesinde hastadan taze tümör dokusu ve kan örneğinin alınabilmiş olması gerekmektedir.
Kişiye özel kanser aşısı ne zaman çıkacak ve Türkiye'ye ne zaman gelecek?
Geliştirilen ilacın klinik kullanıma girmesi için ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) ile Avrupa İlaç Ajansı (EMA) gibi küresel sağlık regülatörlerinin 3. faz verilerini inceleyip resmi onay vermesi beklenmektedir.
Onay süreçlerinin ardından aşının ilk birkaç yıl içinde küresel ölçekte binlerce melanom hastasına ulaştırılması hedeflenmektedir. Türkiye’deki hastaların erişimi ise Sağlık Bakanlığı ile Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) tarafından yürütülecek ruhsatlandırma ve ithalat süreçlerine bağlı olarak netlik kazanacaktır.
mRNA aşı teknolojisi başka kanser türlerinde kullanılabilir mi?
Melanom üzerinde elde edilen olumlu klinik sonuçlar, mRNA platform teknolojisinin diğer katı tümör türlerinde de kullanılabileceğini göstermiştir. Güncel olarak bu kişiye özel aşı yöntemi; akciğer kanseri, pankreas kanseri ve kalın bağırsak (kolorektal) kanseri gibi tedavisi zor türler üzerinde de ileri aşama klinik çalışmalarla denenmektedir.
