Yemeklere lezzet katmak için kullanılan tuzun fazla tüketilmesi, yüksek tansiyon başta olmak üzere kalp ve damar hastalıkları açısından önemli risk faktörleri arasında yer alıyor. Araştırmacılar, günlük beslenmede yapılabilecek basit bir değişikliğin milyonlarca insanın sağlığını etkileyebileceğine dikkat çekiyor. Nature Health dergisinde yayımlanan yeni araştırmaya göre normal tuz yerine potasyumla zenginleştirilmiş tuz kullanılması, dünya genelinde kalp ve böbrek hastalıklarına bağlı ölümlerin önemli bir bölümünü önleyebilir.
Normal Tuz Yerine Potasyumlu Tuzun Faydaları Nedir?
Araştırmada, 193 ülkede normal tuzun potasyumla zenginleştirilmiş alternatiflerle değiştirilmesinin olası sağlık etkileri değerlendirildi. Modellemeye göre dünya genelinde evlerde ve işlenmiş gıdalarda kullanılan tüm normal tuzun potasyumlu tuzla değiştirilmesi, her yıl yaklaşık 2,96 milyon ölümü ve 10,17 milyon yeni kalp ve damar hastalığı ile kronik böbrek hastalığı vakasını önleyebilir. Araştırmacılar, bu değişikliğin kalp ve damar hastalıkları ile böbrek hastalıklarına bağlı yıllık ölümlerin yaklaşık yüzde 14,6'sının önlenmesine katkı sağlayabileceğini hesapladı.
Potasyumla zenginleştirilmiş tuz, normal tuzdaki sodyum klorürün bir bölümünün potasyum klorürle değiştirilmesiyle elde ediliyor. Görünüşü, tadı ve yemeklerde kullanım şekli normal tuza benzeyen bu alternatif, aynı anda iki beslenme faktörünü hedefliyor: Sodyum alımını azaltmak ve potasyum alımını artırmak.
Evde Kullanılan Tuzun Değiştirilmesi Ne Kadar Etkili Olabilir?
Araştırmada farklı uygulama senaryoları da incelendi. Buna göre yalnızca evlerde yemek pişirirken ve sofrada kullanılan tuzun potasyumlu alternatifle değiştirilmesi, yılda yaklaşık 1,85 milyon ölümün önlenmesini sağlayabilir. İşlenmiş gıdalarda ve restoran yemeklerinde kullanılan tuzun değiştirilmesi durumunda ise her yıl yaklaşık 1,56 milyon ölümün önlenebileceği tahmin edildi. Araştırmanın sonuçları, değişikliğin yalnızca ev mutfaklarıyla sınırlı kalmaması gerektiğine de işaret ediyor.
Özellikle Avrupa ve Kuzey Amerika'da tuz tüketiminin yüzde 70'ten fazlasının işlenmiş gıdalar ve restoran yemeklerinden kaynaklandığı belirtiliyor. Bu nedenle gıda sektörünün de potasyumla zenginleştirilmiş tuz kullanımına yönelmesi, öngörülen faydanın elde edilmesinde önemli görülüyor.
Potasyumun Tansiyon Üzerindeki Etkileri Nelerdir?
Araştırmacılara göre fazla sodyum tüketimi ve yetersiz potasyum alımı, yüksek tansiyonla ilişkili iki önemli beslenme faktörü. Sodyum alımının azaltılması vücudun daha az sıvı tutmasına yardımcı olurken potasyum, böbreklerin sodyumu uzaklaştırmasını destekleyerek kan basıncının düzenlenmesinde rol oynuyor. The George Institute for Global Health araştırmacısı Bruce Neal, potasyumla zenginleştirilmiş tuzun bu iki faktörü aynı anda hedeflediğini belirtiyor. Araştırmacılar, bu nedenle söz konusu değişikliğin yalnızca tuz tüketimini azaltmaya yönelik yöntemlere kıyasla daha kapsamlı bir sağlık katkısı sağlayabileceğini değerlendiriyor.
Bununla birlikte, potasyumlu tuz her birey için uygun olmayabilir. Özellikle ileri evre kronik böbrek hastalığı bulunan kişilerde potasyumun vücuttan yeterince atılamaması, kandaki potasyum seviyesinin tehlikeli ölçüde yükselmesine neden olabiliyor. Hiperkalemi olarak adlandırılan bu durum, kalp ritmini etkileyebilen ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Araştırmanın modellemesinde, ileri evre kronik böbrek hastalığı bulunan kişilerde potasyumlu tuz kullanımının yaklaşık 100 bin hiperkalemi kaynaklı ölüme neden olabileceği tahmin edildi. Buna karşılık kan basıncının düşmesiyle yaklaşık 750 bin kalp ve damar hastalığı kaynaklı ölümün önlenebileceği hesaplandı.
Uzmanlar, ciddi böbrek hastalığı bulunanların, diyaliz tedavisi görenlerin ve kandaki potasyum seviyesini yükseltebilen ilaçlar kullananların bu tür tuzlara geçmeden önce doktorlarına danışması gerektiğini vurguluyor.
