Türkiye'de meme, rahim ağzı ve kolorektal kanser için belirli yaş gruplarına yönelik ücretsiz tarama programları uygulanmaktadır. Taramalar, Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM) ile birlikte aile sağlığı merkezleri, sağlıklı hayat merkezleri ve mobil tarama araçları üzerinden gerçekleştirilmektedir.
Ücretsiz Kanser Taramaları: Kimler, Hangi Testleri Yaptırabilir?
Kanserde erken tanı, bazı kanser türlerinde tedavi seçeneklerinin ve başarı şansının artmasında önemli bir rol oynamaktadır. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen ulusal kanser tarama programları kapsamında belirli yaş gruplarındaki kişilere meme kanseri, rahim ağzı kanseri ve kolorektal kanser açısından ücretsiz tarama imkanı sunulmaktadır. Taramalar yalnızca KETEM'lerde değil, aynı zamanda aile sağlığı merkezleri, sağlıklı hayat merkezleri ve mobil kanser tarama araçları aracılığıyla da yapılabilmektedir.
Meme Kanseri Taraması Kimlere Yapılıyor?
Ulusal tarama programı çerçevesinde 40-69 yaş arasındaki kadınlara iki yılda bir mamografi ile meme kanseri taraması uygulanmaktadır. Mamografi, henüz elle hissedilemeyecek kadar küçük bazı meme değişikliklerinin saptanmasına yardımcı olabilmektedir. Tarama programı, herhangi bir şikayeti olmayan hedef yaş grubundaki kadınlara yönelik olarak düzenlenmiştir. Memede yeni ortaya çıkan kitle, meme başından kanlı akıntı, meme derisinde çekilme veya belirgin değişiklik gibi yakınmalar varsa, rutin tarama zamanını beklemek yerine sağlık kuruluşuna başvurulması gerekmektedir.
Rahim Ağzı Kanseri Taraması Kimlere Yapılıyor?
30-65 yaş arasındaki kadınlarda rahim ağzı kanserine yönelik tarama uygulanmaktadır. Ulusal program kapsamında HPV-DNA testi kullanılmakta ve tarama beş yılda bir gerçekleştirilmektedir. HPV enfeksiyonlarının büyük bir bölümü kendiliğinden ortadan kalkabilse de, bazı yüksek riskli HPV tiplerinin kalıcı enfeksiyonu rahim ağzı kanseri gelişiminde temel risk faktörlerinden biri olarak kabul edilmektedir. Taramanın amacı, kanser gelişmeden önce riskli değişiklikleri veya hastalığı erken dönemde saptayabilmektir.
Kolon ve Rektum Kanseri Taraması Kimlere Yapılıyor?
Kolorektal kanser tarama programı, 50-70 yaş arasındaki kadın ve erkekleri kapsamaktadır. Bu yaş grubunda iki yılda bir gaitada gizli kan testi uygulanmakta ve ayrıca ulusal program kapsamında belirlenen aralıklarla kolonoskopi değerlendirmesi de yapılmaktadır. Gaitada gizli kan testinin pozitif çıkması, kişinin kesin olarak kanser olduğu anlamına gelmemektedir. Pozitif sonuç alınması durumunda ileri değerlendirme gerekmektedir.
Kanser Taramaları Nerede Yapılıyor?
Ücretsiz kanser taramalarına farklı birimlerden ulaşılabilmektedir. Bunların başında Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri, yani KETEM'ler gelmektedir. Bunun yanında aile sağlığı merkezleri ve sağlıklı hayat merkezlerinde de program kapsamındaki taramalar gerçekleştirilmektedir. Mobil kanser tarama araçları ise özellikle hizmete erişimin daha güç olduğu bölgelerde tarama hizmetinin vatandaşlara ulaştırılmasında kullanılmaktadır. KETEM, “Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezi” ifadesinin kısaltmasıdır. Bu merkezlerde ulusal program kapsamında kanser taramalarının yanı sıra, kanserden korunma ve erken tanı konusunda bilgilendirme çalışmaları da yürütülmektedir.
Tarama ile Tanı Arasındaki Fark Nedir?
Kanser taramalarında önemli bir ayrım bulunmaktadır. Tarama, herhangi bir belirti veya şikayeti bulunmayan belirli yaş ve risk grubundaki kişilerde hastalığın erken işaretlerini araştırmak amacıyla uygulanmaktadır. Tanı süreci ise bir belirti, muayene bulgusu veya anormal tarama sonucunun ardından hastalığın bulunup bulunmadığını belirlemek amacıyla yapılan daha ayrıntılı incelemeleri kapsamaktadır. Bu nedenle tarama testinde şüpheli veya pozitif sonuç çıkması, doğrudan kanser tanısı anlamına gelmemektedir.
Kimi Rutin Tarama Programını Beklememeli?
Ulusal tarama programlarındaki yaş aralıkları, toplum genelindeki ortalama risk grubuna göre belirlenmektedir. Ailesinde belirli kanserlerin güçlü öyküsü bulunanlar, kalıtsal kanser sendromu açısından risk taşıyanlar veya daha önce kanser öncüsü lezyon saptanan kişiler için takip ve tarama planı farklı olabilmektedir. Benzer şekilde dışkıda kan, açıklanamayan kilo kaybı, memede kitle veya olağandışı vajinal kanama gibi belirtiler varsa, rutin tarama yaşını veya zamanını beklemek uygun değildir. Bu durumda kişinin doğrudan sağlık kuruluşunda değerlendirilmesi gerekmektedir. Tarama programlarının temel amacı, kanseri mümkün olduğunca erken evrede veya bazı kanserlerde kanser öncesi değişiklik aşamasında yakalamaktır. Ancak her kanser türü için toplum çapında rutin tarama programı bulunmamaktadır. Türkiye'de ulusal program kapsamında temel olarak meme, rahim ağzı ve kolorektal kanser taramaları yürütülmektedir. Bu nedenle “check-up yaptırmak” ile bilimsel kriterlere göre hazırlanmış kanser tarama programına katılmak da aynı şey değildir. 40-69 yaş arasındaki kadınlar meme kanseri taraması, 30-65 yaş arasındaki kadınlar rahim ağzı kanseri taraması, 50-70 yaş arasındaki kadın ve erkekler ise kolorektal kanser taraması açısından ulusal programın hedef grubunda bulunmaktadır. Kişinin yaşı, aile öyküsü, önceki test sonuçları ve bireysel riskleri nedeniyle farklı bir takip programına ihtiyaç duyulabileceğinden, gerekli durumlarda aile hekimi veya ilgili uzman hekimle görüşülmesi uygun olacaktır.
