İşçinin hakkını savunmak, emeği korumak ve patron karşısında örgütlü güç oluşturmak için kurulan sendikalar, bazı genel başkanların şahsi iktidar alanına dönüşmüş durumda. 35 yıl, 49 yıl... Koltukları onlarca yıldır bırakmayan genel başkanlar, şimdi de oğullarını sendikaların en üst yönetim kademelerine taşıyor. Dok Gemi-İş, TOLEYİS ve Belediye-İş'te ortaya çıkan tablo, sendikal demokrasinin yerini aile saltanatına bıraktığı yönündeki eleştirileri güçlendiriyor. İşçiler hak mücadelesi verirken sendikaların tepesinde babadan oğula geçen bir yönetim düzeni kuruluyor.
Sendikalar kimin? İşçilerin mi, yıllardır koltuklarını bırakmayan yöneticilerin mi?
Bu soru bugün sendikal hareketin en can yakıcı sorunlarından birini özetliyor. İşçilerin alın teriyle ayakta duran, üyelerinin aidatlarıyla faaliyet gösteren, varlık nedenini emek mücadelesinden alan sendikalar, bazı yöneticilerin adeta aile mülküne dönüşüyor.
Genel başkanlık koltuğunda onlarca yıl oturmak yetmiyor; bu koltukların çevresindeki yönetim makamları da oğullara açılıyor. Babalar genel başkan, oğullar genel başkan yardımcısı... Şube başkanlıkları, genel sekreterlikler, yönetim kurulları aynı ailelerin etrafında şekilleniyor.
Sendikacılıkta yeni bir düzen kuruluyor: Hanedan sendikacılığı!
35 yıllık koltuk saltanatı, oğluna açılan yönetim kapısı!
Dok Gemi-İş Sendikası Genel Başkanı Hüseyin Necip Nalbantoğlu, 1991 yılından bu yana, tam 35 yıldır genel başkanlık koltuğunda oturuyor. Bir başka ifadeyle sendikanın bugünkü üyelerinin önemli bir bölümü henüz dünyaya gelmemişken Nalbantoğlu bu koltuktaydı.
Ancak mesele yalnızca bir genel başkanın 35 yıl boyunca görevde kalması değil. Bu uzun iktidar döneminde oğlunun sendika yönetimindeki hızlı yükselişi de dikkat çekiyor.
Nalbantoğlu, oğlu Emre Ahmet Nalbantoğlu'nu 2014 yılında, askerlik dönüşünde Tuzla tersanelerinde işe başlattı. Aynı yıl oğlunu sendikanın Marmara Şube Başkanı seçtirdi. Bir yıl sonra yönetim kuruluna, ardından genel başkan yardımcılığı makamına taşıdı. Emre Ahmet Nalbantoğlu bugün sendikanın genel başkan yardımcısı olarak görev yapıyor.
Bir işçinin sendikada yıllarca mücadele ederek, örgütlenme faaliyetlerine katılarak, üyelerin güvenini kazanarak ulaşmaya çalıştığı makamlara genel başkanın oğlunun bu kadar kısa sürede yükselmesi nasıl açıklanabilir?
35 yıllık genel başkanlık ve oğlunun üst yönetimdeki konumu bir arada düşünüldüğünde, Dok Gemi-İş'te sendikal iktidarın ne kadar kişiselleştiği sorusu kaçınılmaz hale geliyor.
49 yıllık başkanlık: Sendika babadan oğula mı kalacak?
TOLEYİS Sendikası'nda tablo daha da çarpıcı. Otel ve restoran işçilerinin örgütlü olduğu sendikanın genel başkanı Cemail Bakındı, 1977 yılından bu yana, yaklaşık 49 yıldır aynı koltukta oturuyor.
Neredeyse yarım asır!
Bakındı, oğlu Murat Bakındı'yı iş hayatının henüz ilk yılında sendika yöneticisi yaptı. Oğul Bakındı, 2019'da genel sekreter, 2023'te ise genel başkan yardımcısı oldu.
Bir sendikanın başında 49 yıl boyunca aynı ismin bulunması, başlı başına sendikal demokrasi açısından sorgulanması gereken bir durum. Buna bir de genel başkanın oğlunun yönetim basamaklarını hızla tırmanması eklenince ortaya nasıl bir yönetim anlayışı çıktığı daha net görülüyor.
Belediye-İş'te tek liste, baba-oğul yönetimi!
Belediye-İş Sendikası'nda da farklı bir manzara yok. Uzun yıllardır sendikanın genel başkanlığını yürüten Nihat Yurdakul, oğlu Murat Yurdakul'a sendika bünyesinde çeşitli görevler verdi.
Mayıs ayındaki genel kurulda ise babasının hazırladığı tek listeyle seçime girdi. Nihat Yurdakul genel başkanlığını yeniden korurken oğlu da genel başkan yardımcılığı makamına yükseldi.
Burada iki ayrı demokrasi sorunu yan yana duruyor: Bir yanda genel başkanın kendi oğlunu üst yönetime taşıması, diğer yanda üyelerin önüne tek listenin konulduğu bir seçim süreci.
Genel kurul, üyelerin yöneticileri seçtiği bir demokrasi zemini midir, yoksa önceden belirlenmiş yönetimin onaylandığı bir formalite mi?
Sendikalar kimin? İşçilerin mi, ailelerin mi?
Üç sendikada yaşananlar münferit yönetici tercihleri değil, sendikal demokrasiyi aşındıran bir yönetim anlayışının göstergesi. İşçilerin aidatlarıyla ayakta duran, onların emeğiyle var olan sendikalar, yöneticilerin aile mülkü değildir. Sendikalar, genel başkanların emekliliklerine kadar oturacakları makamlar değildir. Genel başkanlık babadan oğula devredilecek miras, genel başkan yardımcılığı da aile kontenjanı olamaz. Sendikaların gerçek sahipleri, aidat ödeyen, üretim yapan, hizmet veren, alın teri döken işçilerdir.
Bu nedenle artık sendikalarda görev süresi, yönetimlerde şeffaflık, adaylıkta fırsat eşitliği, mali denetim, hesap verebilirlik ve gerçek seçim rekabeti tartışılmalıdır. Genel kurulların yalnızca isimlerin ve listelerin onaylandığı toplantılar olmaktan çıkarılması gerekir.
Asıl sorun, bir çalışanın yıllarca mücadele ederek ulaşamadığı makamlara genel başkanların oğullarının kısa sürede taşınmasıdır. Liyakat ve emek yerine aile bağlarının öne çıktığı bir yapıda sendikal eşitlikten ve demokrasiden söz edilebilir mi?
Yarım asırdır koltukta oturmak başarı mıdır, yoksa sendikada değişimin önünü kapatmak mıdır? Oğlunu üst yönetime taşımak sendikal bir tercih midir, yoksa aile iktidarını güvenceye alma çabası mıdır?
İşçiler patronlara karşı hak mücadelesi verirken, kendi sendikalarında aile saltanatına mahkûm edilmemelidir. İşçinin alın teriyle kurulan sendikalar kimsenin aile mirası değildir. Sendikal mücadele babadan oğula devredilecek bir saltanat değil, işçilerin ortak mücadelesidir.
