Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Türkiye’nin teknoloji eksenli kalkınma sürecinde insan kaynağının belirleyici rol oynadığını vurgulayarak, nükleer reaktörlerden kuantum teknolojilerine, yarı iletkenlerden yapay zekaya uzanan yeni dönemde yüksek teknolojili üretimde sıçrama yapılacağını ifade etti. Kacır, bu değerlendirmeleri 7. AR-GE İnovasyon Zirve ve Fuarı’nın açılışında yaptığı kapsamlı konuşmada dile getirdi.
Türkiye’nin sanayi devrimlerindeki kayıp fırsatları
Bakan Kacır konuşmasında, insanlık tarihinin son iki yüzyılında ardışık sanayi devrimlerinin ekonomik ve toplumsal dönüşümler yarattığını, bugün ise makinelerin haberleştiği, veriyle beslenen üretim süreçlerinin ve yapay zeka tabanlı karar mekanizmalarının belirleyici olduğu dördüncü sanayi devriminin yaşandığını söyledi. Bu noktada AR-GE’ye, teknolojiye ve nitelikli insan kaynağına yatırım yapan ülkelerin yükseldiğini, geri kalanların ise başkalarının ürettiği teknolojinin pazarı olmaya ve dijital çağın sömürgesi haline gelmeye mahkum edildiğini belirtti.
Türkiye’nin geçmişte sanayi devrimlerinin sunduğu fırsatları yeterince değerlendiremediğini söyleyen Kacır, 70’lerin ağır sanayi hamlelerinin siyasi belirsizliklerle akamete uğradığını, 80’lerin dünyaya açılma vizyonuna rağmen sanayinin montajcılık sarmalından çıkamadığını, 90’lı yıllarda ise ülkenin enerjisini koalisyon pazarlıklarına ve ekonomik krizlere harcadığını vurguladı. O dönemde üniversite-sanayi iş birliğinin yok denecek kadar zayıf olduğunu ve AR-GE’nin sanayici için bir külfet sayıldığını aktardı.
Savunma sanayisindeki dönüştürücü başarı
Kacır, 2000’li yıllarla birlikte Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğinde bu gidişatın değiştiğini, siyasi istikrarın ve öngörülebilir yatırım ortamının teknoloji ekosisteminin güçlenmesini sağladığını ifade etti. Bu başarının en görünür olduğu alanın milli savunma sanayi olduğunu söyleyen Kacır, bir zamanlar yüzde 80 dışa bağımlı olunan savunma ürünlerinde bugün insansız hava araçları, mühimmat, uçak, helikopter, uydu, radar ve elektronik harp sistemlerinin yerli olarak geliştirildiğini belirtti.
Kacır, Türkiye’nin İHA üretiminde dünya lideri olduğunu, seyir füzelerini kendi jet motorlarıyla ürettiğini, hava savunma sistemlerinin radar ve füze bileşenlerini milli imkanlarla geliştirdiğini vurgulayarak, bu gelişmelerin hem savunma kabiliyetini güçlendirdiğini hem de toplumun özgüvenini yükselttiğini söyledi. Bu başarıların AR-GE kültürünü yaygınlaştırdığını, nitelikli insan kaynağını geliştirdiğini ve teknoloji ekosistemini tüm sektörlere yaydığını ifade etti.
AR-GE göstergelerinde çarpıcı yükseliş
Bakan Kacır, 2002’de 1,2 milyar dolar olan AR-GE harcamalarının 19,9 milyar dolara yükseldiğini, milli gelir içindeki AR-GE payının binde 5’ten yüzde 1,46’ya çıktığını ve bu seviyenin İtalya ve İspanya ile yakın olduğunu açıkladı.
Kacır ayrıca şu verileri paylaştı:
- Tam zaman eş değer AR-GE personeli 29 binden 310 binin üzerine çıktı
- Özel sektörün AR-GE harcamalarındaki payı yüzde 29’dan yüzde 68’e yükseldi
- İmalat sanayisindeki AR-GE harcamalarının yüzde 47’si yüksek teknoloji alanlarında gerçekleşti
Türkiye genelinde 1700’den fazla AR-GE ve tasarım merkezinin faaliyette olduğunu, 113 teknoparkta 12 bini aşkın firmanın inovasyon çalışmaları yürüttüğünü söyleyen Kacır, Togg’un seri üretimde hız kesmeden ilerleyerek elektrikli otomobil segmentinde liderliğe yerleştiğini de ifade etti.
Patent, teknoloji üretimi ve ihracatta sıçrama
Kacır, Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü’nün 2025 raporunun Türkiye’nin yükselişini teyit ettiğini belirterek:
- Yerli patent başvurularında dünya ilk 10’u
- 2002’de 414 olan yerli patent başvurularının 10 bini aşması
- Yerli patent artış hızında dünyada ilk 3’te yer alma
- Uluslararası patent başvurularında kadın buluşçu oranında yüzde 26 ile dünya liderliği
gibi göstergeleri paylaştı.
Ayrıca:
- Yüksek teknoloji üretim endeksi 7,8 kat arttı
- Orta-yüksek teknoloji üretim endeksi 3,4 kat yükseldi
- Orta-yüksek ve yüksek teknoloji ihracatı 10 milyar dolardan 108 milyar doların üzerine çıktı
Kacır, bu tabloyu araştırmacıların, mühendislerin ve girişimcilerin emeğinin yansıması olarak değerlendirdi.
Finansman ve yatırım programları
Kacır, Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi Programı ile kritik sektörlerde üretim kapasitesini artıracak yatırımlara 2 yıl geri ödemesiz, 10 yıl vadeli ve piyasa koşullarının üçte birine kadar inebilen maliyetlerle finansman sağlandığını açıkladı. Program kapsamında 73 projenin toplam büyüklüğünün 397 milyar lira olduğunu belirtti. Ayrıca HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı ile elektrikli araç, güneş hücresi ve biyoteknoloji alanlarında 4,5 milyar dolarlık yatırımın Türkiye’ye yönlendirildiğini söyledi.
Kacır, yapay zeka altyapısını güçlendirecek, kuantum teknolojilerini entegre edecek, endüstriyel robot üretiminde Türkiye’yi küresel merkez yapacak çağrıların yürürlüğe konduğunu ifade etti.
Yeni neslin teknoloji vizyonu
Bakan Kacır, bugün TEKNOFEST Kuşağı olarak tanımlanan gençliğin, bilim ve teknolojiyle büyüdüğünü, araştıran, geliştiren, üreten, tasarlayan, özgüvenli bir nesil olarak yetiştiğini söyledi. Yapay zeka, biyoteknoloji, robotik ve İHA teknolojilerinde gençlerin Türkiye’nin yarınlarını inşa ettiğini belirtti. Kacır, insan kaynağının bu gücünün Türkiye’yi teknoloji odaklı kalkınmada yeni bir sıçramaya hazırladığını, önümüzdeki dönemde nükleer reaktörler, kuantum teknolojileri, yarı iletkenler ve yapay zeka alanlarında büyük adımlar atılacağını vurguladı.
Bakan ayrıca, "Fiber iletişim, 5G ve bulut bilişim altyapısının güçleneceğini, yerli ve milli siber güvenlik çözümleriyle güvenli dijital ekonomide merkez konumuna yükselineceğini söyledi. Türkiye’nin jeopolitik konumu, sanayi altyapısı, girişimci iş dünyası ve nitelikli insan kaynağıyla yüksek teknolojide oyun kurucu bir güce dönüşeceğini ifade eden Kacır, Türkiye Yüzyılı’nın girişimciler, mühendisler, mimarlar ve teknisyenlerin imzasını taşıyacağını dile getirdi.
Konuşmanın ardından YTÜ Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Vatan Karakaya, YTÜ Yıldız Teknopark Genel Müdürü Doç. Dr. Muhammet Garip ve Mimar ve Mühendisler Grubu Genel Başkanı Yavuz Sarı, Bakan Kacır’a plaket takdim etti. Bakan daha sonra fuar alanındaki stantları gezerek incelemelerde bulundu.
