Balık satın alırken çoğu tüketici tazeliği anlamak için genellikle kokusuna veya gözlerinin parlaklığına bakıyor. Ancak bilim insanlarına göre balığın bozulmasıyla ortaya çıkan kimyasal değişimler, görünür belirtilerden çok daha önce başlıyor. Bu nedenle araştırmacılar, tazeliği iki dakikadan kısa sürede ölçebilen taşınabilir bir sensör geliştirdi.
Kimyasal Tazelik Ölçümünde Yeni Dönem
ACS Sensors dergisinde yayımlanan çalışmaya göre cihaz, deniz ürünlerinin tazelik değerlendirmesini hızlı, pratik ve laboratuvar hassasiyetine yakın bir doğrulukla gerçekleştirebiliyor. Balıklar öldükten hemen sonra nükleik asitlerin parçalanmasıyla “hipoksantin” (HX) adı verilen bir kimyasal ortaya çıkıyor. HX seviyesinin hızla yükselmesi nedeniyle bu madde, hem bütün balıklarda hem de filetolarda güvenilir bir tazelik göstergesi olarak kabul ediliyor.
Hali hazırdaki yöntemlerde hipoksantin ölçümü için laboratuvar ekipmanlarına, uzman teknik personele ve uzun analiz süreçlerine ihtiyaç duyuluyor. Bu da marketler, soğuk hava depoları veya ev ortamında rutin testlerin yapılmasını neredeyse imkânsız hale getiriyor.
Bu sorundan hareketle Nicolas Voelcker, Azadeh Nilghaz ve Muamer Dervisevic’in de yer aldığı araştırma ekibi, karmaşık hazırlık gerektirmeyen ve farklı ortamlarda kolayca kullanılabilecek taşınabilir bir sensör tasarladı.
Mikroiğne Teknolojisiyle Hızlı Tespit
Geliştirilen cihaz, hipoksantinle reaksiyona giren özel bir enzim ve altın nanopartiküllerle kaplanmış dört adet mikroiğneden oluşuyor. Genellikle medikal uygulamalarda ve cilt bakım ürünlerinde kullanılan mikroiğneler, balığın yüzeyinin altındaki kimyasal aktiviteye ulaşarak bozulmanın başlamasını tespit etmede kritik rol oynuyor.
Sensör balığın üzerine hafifçe bastırıldığında iğneler dokunun içine yerleşiyor ve enzimler hipoksantinle reaksiyona giriyor. Cihaz, bu esnada etin içindeki elektriksel sinyal değişimlerini ölçerek tazelik durumunu belirliyor.
Araştırma ekibinin oda sıcaklığında 48 saate kadar bekletilen taze somon parçaları üzerinde yaptığı testler, sensörün laboratuvar kitleriyle benzer hassasiyet gösterdiğini ortaya koydu. Cihaz, tazelik sınıflandırması için kritik öneme sahip çok düşük hipoksantin seviyelerini —500 milyar parçaya kadar— algılayabiliyor ve sonuçları yaklaşık 100 saniye içinde ekrana yansıtıyor.
Gıda Güvenliği ve İsrafın Azaltılması
Henüz ticari kullanıma sunulmayan teknolojinin, gıda kalitesinin gerçek zamanlı izlenmesi açısından önemli bir potansiyel taşıdığı belirtiliyor. Sistem yaygınlaşırsa, tüketiciler yalnızca koku veya görünüşe dayalı tahminler yerine kimyasal verilere dayanan daha güvenilir sonuçlara ulaşabilecek. Bu durum hem gıda israfının azaltılmasına hem de gıda kaynaklı zehirlenme risklerinin düşmesine katkı sağlayabilir.
