Demir eksikliği, dünya genelinde en yaygın mikronutrient eksikliğidir ve yaklaşık her üç kişiden birini etkiler. Özellikle çocuklar, üreme çağındaki kadınlar ve hamileler risk altındadır.
Hamile kadınlarda yeterli demir depoları olmaması, fetüsün beyin gelişimini etkileyebilir ve düşük doğum ağırlığı, erken doğum, gebelikte ölüm veya ölü doğum riskini artırabilir. Bebek ve küçük çocuklarda demir eksikliği, uzun vadeli gelişimi etkileyebilir; davranış sorunları, motor beceri eksikliği ve bilişsel yetersizlik gibi sonuçlar görülebilir. Yetişkinlerde ise demir eksikliği, dünya çapında engelliliğin önde gelen nedenlerinden biridir.
Risk Grupları ve Belirtiler
Oxford Üniversitesi İnsan Beslenmesi Profesörü Michael Zimmermann, “Demir eksikliği büyük bir küresel sorun. Yaygın ve engellilikle yakından ilişkili” diyor.
Kadınlar: Özellikle menstrüasyon ve hamilelik nedeniyle daha yüksek risk altındadır. ABD’deki bir çalışmaya göre, ilk kez kan veren kadınların %12’sinde demir eksikliği varken, erkeklerde bu oran %3’ün altındadır.
Çocuklar: Büyüme döneminde yeterli demir olmaması, yeterli kırmızı kan hücresi üretimini engeller. Afrika’da yapılan bazı çalışmalarda 6-12 aylık bebeklerin %70’inde demir eksikliği anemisi gözlemlenmiştir.
Diğer risk faktörleri: Vejetaryen veya vegan beslenme, sık kan bağışı, böbrek hastalıkları ve çölyak hastalığı demir emilimini azaltabilir.
Demir Eksikliği ve Anemi Arasındaki Fark
Anemi, vücutta yeterli kırmızı kan hücresi veya hemoglobin bulunmaması durumudur. Yaklaşık tüm anemi vakalarının yarısı demir eksikliğinden kaynaklanır. Ancak demir eksikliği her zaman anemiye yol açmaz; klinik hematolog Sant-Rayn Pasricha’ya göre demir eksikliği, anemi öncesi bir aşama olarak kabul edilebilir.
demir eksikliği nasıl tedavi edilir?
Bazı uzmanlar, demir eksikliğinin semptom yoksa her zaman endişe kaynağı olup olmadığını sorguluyor. Yapılan araştırmalar, yorgunluk yaşayan yetişkinlerin demir takviyesi ile iyileştiğini gösterirken, semptomsuz kişilerde takviyenin enerji üzerinde belirgin bir etkisi olmadığını ortaya koyuyor.
Çocuklarda ise durum daha karmaşık. Takviye, demir durumunu iyileştirirken, bazı çalışmalarda nörogelişim veya uyku düzeni üzerinde uzun vadeli etkiler görülmemiştir. Hatta yeterli demire sahip bebeklerde aşırı takviye büyüme ve bilişsel gelişimde olumsuz sonuçlar doğurabilir.
Uzmanlardan Öneriler
Takviye gerekliliği: Semptomlu yetişkinler ve anemisi olanlar için demir takviyesi hızlı bir çözüm sunabilir.
Dengeli beslenme: Karaciğer, kırmızı et, baklagiller (fasulye, nohut, edamame), kuruyemiş ve kuru meyveler demir açısından zengindir.
Çocuklar: Amerikan Pediatri Akademisi, tamamen anne sütü ile beslenen bebeklere 4. aydan itibaren demir damlası öneriyor.
Demir eksikliği yaygın ve ciddi sonuçlar doğurabilecek bir sağlık sorunudur. Özellikle risk gruplarının farkında olması, düzenli kontroller ve gerektiğinde doktor gözetiminde takviye ile sağlığını koruması kritik önemdedir.
Kaynak: BBC
